မန္တလာ ဆရာမျိုး
ကျန်းမာရေးကောင်းဖို့ဆိုတာ နေ့တိုင်း အားကစားခန်းမသွားရမယ်၊ ဈေးကြီးတဲ့ အားဆေးတွေ သောက်ရမယ်၊ စားချင်တာတွေကို အကုန်ရှောင်ရမယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ လွယ်လွယ်ကူကူ လိုက်နာနိုင်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းလေးတွေကို မှန်မှန်လုပ်ပေးနိုင်ရင်တောင် ရေရှည်ကျန်းမာရေးအတွက် အများကြီး အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
ပထမဆုံးက စားသောက်ပုံကို ဂရုစိုက်ဖို့ပါ။ ဆီအလွန်များတဲ့ အစားအစာ၊ အလွန်စပ်တဲ့အစားအစာ၊ အချိုနဲ့ အငန်လွန်ကဲတဲ့ အစားအစာတွေကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့စားသင့်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အစာအိမ်မကောင်းသူ၊ ရင်ပူရင်ဆာဖြစ်တတ်သူတွေမှာ အလွန်စပ်တဲ့အစားအစာတွေက မအီမသာဖြစ်တာကို ပိုဆိုးစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အစပ်စားတာတစ်ခုတည်းကြောင့် Gastritis (အစာအိမ်ရောင်ခြင်း) ဖြစ်တယ်လို့တော့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ အစာအိမ်ရောင်ခြင်းမှာ H. pylori ပိုးဝင်ခြင်း၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးအချို့ကို မကြာခဏသောက်ခြင်း၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း စတဲ့ အခြားအကြောင်းရင်းတွေလည်း ရှိပါတယ်။
စားတဲ့အခါလည်း “ဘာမစားရဘူး” ဆိုတာကိုပဲ အာရုံစိုက်နေမယ့်အစား “ဘာတွေကို ပိုစားသင့်သလဲ” ဆိုတာ စဉ်းစားတာ ပိုကောင်းပါတယ်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးအနှံ၊ ပဲ၊ ငါး၊ အသား၊ ဥ စတဲ့ အာဟာရရှိတဲ့ အစားအစာတွေကို မျှတအောင် စားပေးသင့်ပါတယ်။ အသင့်စားအစားအစာ၊ အချိုရည်၊ သကြားများတဲ့ မုန့်တွေနဲ့ အဆီများတဲ့အစားအစာတွေကိုတော့ နေ့တိုင်းစားတဲ့အလေ့အကျင့် မဖြစ်အောင် ထိန်းသင့်ပါတယ်။
ဒုတိယအချက်က အိပ်ရေးဝဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတော်တော်များများက အလုပ်များတဲ့အခါ အိပ်ချိန်ကို အရင်ဆုံးလျှော့တတ်ကြပါတယ်။ တစ်ရက်နှစ်ရက် အိပ်ရေးပျက်တာက သိပ်မသိသာပေမဲ့ နေ့တိုင်းလိုလို အိပ်ရေးမဝတာ ကြာလာရင် ခန္ဓာကိုယ်ရော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာပါ သက်ရောက်မှုတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အရွယ်ရောက်သူအများစုအတွက် တစ်ညကို ၇ နာရီမှ ၉ နာရီခန့် အိပ်စက်နိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အိပ်ချိန်ဘယ်လောက်ကြာသလဲဆိုတာအပြင် နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် အိပ်ပျော်ဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ အိပ်ရေးမဝရင် နောက်တစ်နေ့မှာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အာရုံမစိုက်နိုင်ခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်းတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ အိပ်ရေးပျက်တာ ကြာလာရင် ကိုယ်ခန္ဓာကျန်းမာရေးကိုပါ ထိခိုက်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဖြစ်နိုင်သမျှ ညတိုင်းအိပ်ချိန်၊ မနက်နိုးချိန်ကို ပုံမှန်ထားသင့်ပါတယ်။ အိပ်ခါနီး ဖုန်းကြည့်တာ၊ လူမှုကွန်ရက်သုံးတာ၊ ရုပ်ရှင်ကြည့်တာတွေကို အချိန်ကြာကြာမလုပ်ဘဲ ကိုယ်နဲ့စိတ်ကို အနားပေးပြီး အိပ်ရာဝင်တဲ့အလေ့အကျင့် လုပ်ထားသင့်ပါတယ်။
တတိယအချက်က နေ့တိုင်း လှုပ်လှုပ်ရှားရှားနေဖို့ပါ။ ကျန်းမာရေးအတွက် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တယ်ဆိုတာ အားကစားခန်းမသွားပြီး ချွေးထွက်အောင် ပြင်းပြင်းထန်ထန်လုပ်မှ မဟုတ်ပါဘူး။ ခပ်သွက်သွက် လမ်းလျှောက်တာ၊ စက်ဘီးစီးတာ၊ ရေကူးတာ၊ အိမ်မှာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားတာ စတာတွေလည်း လေ့ကျင့်ခန်းပါပဲ။
အရေးကြီးတာက တစ်နေ့လုံး ထိုင်နေတဲ့အချိန်ကို လျှော့ချဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အထပ်သိပ်မမြင့်ရင် ဓာတ်လှေကားအစား လှေကားကတက်တာ၊ အနီးအနားသွားရင် လမ်းလျှောက်တာ၊ ရုံးမှာ အချိန်ကြာကြာထိုင်ရရင် အခါအားလျော်စွာ ထပြီးလှုပ်ရှားတာ စတဲ့အရာလေးတွေကလည်း အကျိုးရှိပါတယ်။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းတဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံဟာ Obesity (အဝလွန်ခြင်း)၊ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါနဲ့ နှလုံးသွေးကြောရောဂါတွေ ဖြစ်လာနိုင်ခြေ တိုးစေနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှန်လှုပ်ရှားပေးတာက ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းဖို့တင် မဟုတ်ဘဲ ကြွက်သားနဲ့ အရိုးကျန်းမာရေး၊ နှလုံးကျန်းမာရေး၊ အိပ်စက်မှုနဲ့ စိတ်ခံစားမှုအတွက်ပါ ကောင်းကျိုးရှိပါတယ်။
စတုတ္ထအချက်က ရေဓာတ်လုံလောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ပုံမှန်အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့ ရေလိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပူတဲ့ရာသီမှာ ချွေးထွက်များသူတွေ၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သူတွေဟာ ရေဓာတ်ပိုဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ရေကို များနိုင်သမျှ များများသောက်ရမယ်ဆိုတာမျိုးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ရေလိုအပ်ချက် မတူပါဘူး။ ရာသီဥတု၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု၊ ကိုယ်အလေးချိန်နဲ့ ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွေပေါ် မူတည်ပါတယ်။
ရေဓာတ်အလွန်နည်းလာတာကို Dehydration (ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ရေငတ်တာ၊ ပါးစပ်ခြောက်တာ၊ ဆီးနည်းတာ၊ ဆီးအရောင်ရင့်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆီးဝါတာတစ်ခုတည်းနဲ့ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်နေပြီလို့ မဆုံးဖြတ်သင့်ပါဘူး။ မနက်စောစောဆီးက ပိုရင့်တတ်သလို ဗီတာမင်နဲ့ ဆေးဝါးအချို့ကြောင့်လည်း ဆီးအရောင်ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။
ရေငတ်တဲ့အခါ ရေသောက်ပါ။ ပူပြင်းတဲ့ရာသီ၊ ချွေးထွက်များတဲ့အချိန်၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တဲ့အခါ ပိုဂရုစိုက်ပြီး ရေဖြည့်ပေးပါ။ ဒါပေမဲ့ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ် စတဲ့ရောဂါတချို့ကြောင့် ရေသောက်ပမာဏကို ကန့်သတ်ထားရသူတွေကတော့ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သောက်သင့်ပါတယ်။
ပဉ္စမအချက်က တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးပါ။ အထူးသဖြင့် လက်သန့်ရှင်းရေးက ရိုးရှင်းပေမဲ့ ရောဂါကာကွယ်ရေးမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့လက်တွေဟာ ဖုန်း၊ တံခါးလက်ကိုင်၊ ငွေစက္ကူနဲ့ အများသုံးပစ္စည်းတွေကို နေ့စဉ် ထိတွေ့နေပါတယ်။ လက်မဆေးဘဲ အစားအစာကိုင်တာ၊ မျက်လုံး၊ နှာခေါင်းနဲ့ ပါးစပ်ကို ကိုင်တာတွေက ရောဂါပိုးအချို့ ကူးစက်ဖို့ အခွင့်အလမ်း ပိုများစေနိုင်ပါတယ်။
ဖြစ်နိုင်ရင် ဆပ်ပြာနဲ့ရေကို အသုံးပြုပြီး လက်ကို စနစ်တကျဆေးတာ အကောင်းဆုံးပါ။ ဆပ်ပြာနဲ့ရေ မရနိုင်တဲ့နေရာမှာ Hand sanitizer (လက်သန့်စင်ဆေးရည်) ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုခုကို ထိမိတိုင်း လက်သန့်စင်ဆေး သုံးနေဖို့ မလိုပါဘူး။ အစားမစားမီ၊ အိမ်သာအသုံးပြုပြီးနောက်၊ ချောင်းဆိုးနှာချေပြီးနောက်နဲ့ လက်ညစ်ပတ်တဲ့အခါ လက်ဆေးပေးဖို့က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။
ဒီအချက်ငါးချက်အပြင် မမေ့သင့်တာတစ်ခုက ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်က ပေးလာတဲ့ သတိပေးချက်တွေကို ဂရုစိုက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နာကျင်မှုတစ်ခု ကြာကြာမပျောက်တာ၊ မကြာခဏ မောပန်းနေတာ၊ အသက်ရှူမဝတာ၊ အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျလာတာ၊ အဖျားကြာရှည်နေတာ၊ ဝမ်းသွားပုံ ဒါမှမဟုတ် ဆီးသွားပုံ သိသိသာသာပြောင်းလာတာမျိုးရှိရင် ကိုယ်တိုင်ဆေးဝယ်သောက်ပြီး အချိန်ဆွဲမနေသင့်ပါဘူး။ ဆရာဝန်နဲ့ စောစောတိုင်ပင်တာ ပိုကောင်းပါတယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ စိတ်ပူပန်တာ၊ စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ အိပ်မပျော်တာတွေက နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်လာပြီဆိုရင် အကူအညီတောင်းဖို့ မရှက်သင့်ပါဘူး။
ကျန်းမာရေးကောင်းဖို့ အထူးအဆန်းနည်းလမ်းတွေ အမြဲရှာနေဖို့ မလိုပါဘူး။ စားတာကို နည်းနည်းဂရုစိုက်ပါ။ အိပ်ရေးဝအောင် အိပ်ပါ။ နေ့တိုင်း လှုပ်လှုပ်ရှားရှားနေပါ။ ရေဓာတ်လုံလောက်အောင် ဖြည့်ပါ။ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို ဂရုစိုက်ပါ။ ဒီလို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း အလေ့အကျင့်လေးတွေကို တစ်ရက်ပြီးတစ်ရက် မှန်မှန်လုပ်သွားနိုင်ရင် အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးအတွက် အဖိုးတန်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ကျန်းမာခြင်းဆိုတာ တစ်နေ့တည်းနဲ့ တည်ဆောက်လို့ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ်နေထိုင်ပုံကောင်းလေးတွေ စုပေါင်းပြီး ဖြစ်လာတဲ့ ရလဒ်တစ်ခုပါ။
မန္တလာ ဆရာမျိုး
