မန္တလာ ဆရာမျိုး
ကျောင်းသားဘဝဆိုသည်မှာ ပညာသင်ယူရုံသာမက မိမိ၏အနာဂတ်ဘဝအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်များကို တည်ဆောက်နေသည့် အရေးကြီးဆုံးအချိန်ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပညာရေး၊ အကျင့်စာရိတ္တ၊ မိတ်ဆွေရွေးချယ်မှု၊ ဘဝရည်မှန်းချက်နှင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းတို့သည် ကျောင်းသားဘဝတွင် တဖြည်းဖြည်း ပုံဖော်လာကြသည်။ ထိုသို့ အနာဂတ်ကို တည်ဆောက်နေသည့်အချိန်၌ မူးယစ်ဆေးဝါးသည် လူငယ်တစ်ဦး၏ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ဘဝတစ်ခုလုံးကို လမ်းကြောင်းမှားသို့ တွန်းပို့နိုင်သည့် အန္တရာယ်ကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
မူးယစ်ဆေးဝါးပြဿနာကို “မကောင်းတဲ့လူတွေက မူးယစ်ဆေးသုံးကြတာပဲ” ဟု ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မမြင်သင့်ပါ။ ကျောင်းသားလူငယ်တစ်ဦး မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စတင်ထိတွေ့လာရသည့် အကြောင်းရင်းများမှာ မျိုးစုံရှိနိုင်သည်။ သူငယ်ချင်းများ၏ တိုက်တွန်းမှု၊ စမ်းသပ်လိုစိတ်၊ အသစ်အဆန်းကို သိချင်စိတ်၊ ပျော်ရွှင်မှုရှာဖွေလိုစိတ်၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ မိသားစုပြဿနာ၊ ပညာရေးဖိအား၊ အထီးကျန်မှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုနည်းခြင်းတို့က အကြောင်းခံဖြစ်လာနိုင်သည်။ တချို့က “တစ်ခါလောက် စမ်းကြည့်တာ ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး” ဟု စတင်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မိမိထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။
အထူးသဖြင့် လူငယ်အရွယ်တွင် ဦးနှောက်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း၊ မိမိစိတ်ဆန္ဒကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အန္တရာယ်နှင့် အကျိုးဆက်ကို ချိန်ဆနိုင်ခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်သည့် ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းများသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် မူးယစ်ဆေးဝါးများ၏ သက်ရောက်မှုကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မတွက်သင့်ပေ။ မူးယစ်ဆေးအမျိုးအစားနှင့် အသုံးပြုပုံပေါ်မူတည်၍ မှတ်ဉာဏ်၊ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်း၊ စိတ်ခံစားမှု၊ အိပ်စက်မှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းတို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
ကျောင်းသားတစ်ဦးအတွက် အစောဆုံးမြင်တွေ့ရနိုင်သည့် အကျိုးဆက်မှာ ပညာရေးထိခိုက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စာသင်ခန်းတွင် အာရုံမစိုက်နိုင်တော့ခြင်း၊ စာမှတ်ဉာဏ်ကျဆင်းခြင်း၊ အတန်းပျက်လာခြင်း၊ အိမ်စာနှင့် သင်ခန်းစာများကို လျစ်လျူရှုလာခြင်း၊ စာမေးပွဲရလဒ်များ ကျဆင်းလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ယခင်က စာတော်သောကျောင်းသားတစ်ဦးပင် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပညာရေးအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုလျော့နည်းလာပြီး ကျောင်းပျက်ခြင်း၊ ကျောင်းထွက်ခြင်းအထိ ဖြစ်နိုင်သည်။ မူးယစ်ဆေးကြောင့် ဆုံးရှုံးသွားသည်မှာ အမှတ်စာရင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ မိမိ၏အနာဂတ်အခွင့်အလမ်းများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ကျန်းမာရေးအရလည်း အန္တရာယ်များစွာ ရှိသည်။ အသုံးပြုသည့် မူးယစ်ဆေးအမျိုးအစားအလိုက် နှလုံးခုန်နှုန်းနှင့် သွေးပေါင်ချိန် မူမမှန်ခြင်း၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းနှင့် အဆုတ်ထိခိုက်ခြင်း၊ အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်အပါအဝင် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ထိခိုက်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆေးပမာဏလွန်ကဲခြင်း (Overdose – ဆေးလွန်ခြင်း) ဖြစ်ပါက သတိလစ်ခြင်း၊ အသက်ရှူနှေးကွေးခြင်း သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ခြင်းနှင့် အသက်အန္တရာယ်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဆေးထိုးအပ်များကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းရှိပါက သွေးမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများ၏ အန္တရာယ်လည်း တိုးလာနိုင်သည်။
မူးယစ်ဆေးဝါးသည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုတည်းကိုသာ ထိခိုက်စေခြင်း မဟုတ်ပါ။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လူမှုဘဝကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ စိတ်တိုလွယ်လာခြင်း၊ စိတ်အပြောင်းအလဲမြန်ခြင်း၊ မိသားစုနှင့် အဆင်မပြေခြင်း၊ မိတ်ဆွေဟောင်းများနှင့် ကင်းကွာလာခြင်း၊ အပြုအမူများ ရုတ်တရက်ပြောင်းလဲလာခြင်းတို့ တွေ့ရနိုင်သည်။ တချို့တွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ကျခြင်း၊ သံသယလွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် အခြားစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည်။ ထို့ပြင် မူးယစ်ဆေးရရှိရန် ငွေကြေးလိုအပ်လာခြင်းကြောင့် မိဘထံ မကြာခဏငွေတောင်းခြင်း၊ လိမ်ညာခြင်း၊ ပစ္စည်းများပျောက်ဆုံးလာခြင်း စသည့် အပြုအမူပြောင်းလဲမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
သို့သော် အပြုအမူပြောင်းလဲမှုတစ်ခုခုတွေ့တိုင်း “မူးယစ်ဆေးသုံးနေပြီ” ဟု ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ခြင်း မသင့်ပါ။ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်၏ သဘာဝပြောင်းလဲမှု၊ ပညာရေးဖိအား၊ အိပ်ရေးပျက်ခြင်းနှင့် အခြားစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့်လည်း အလားတူလက္ခဏာများ ရှိနိုင်သည်။ မိဘနှင့် ဆရာများအနေဖြင့် အပြစ်ရှာခြင်းထက် အကြောင်းရင်းကို သိရှိရန် နားထောင်ပေးခြင်း၊ ယုံကြည်မှုရှိရှိ ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် လိုအပ်ပါက သင့်လျော်သော ကျန်းမာရေးပညာရှင်ထံ အကူအညီရယူပေးခြင်းက ပိုအရေးကြီးသည်။
မူးယစ်ဆေးဝါးကာကွယ်ရေးတွင် “မသုံးနဲ့” ဟု တားမြစ်ရုံဖြင့် မလုံလောက်ပါ။ လူငယ်များအနေဖြင့် ဘာကြောင့် မသုံးသင့်သလဲ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးက မိမိ၏ ဦးနှောက်၊ ခန္ဓာကိုယ်၊ ပညာရေးနှင့် အနာဂတ်အပေါ် မည်သို့သက်ရောက်နိုင်သလဲဆိုသည်ကို မှန်ကန်စွာ သိရှိရန်လိုသည်။ သူငယ်ချင်းက မူးယစ်ဆေးစမ်းသုံးရန် တိုက်တွန်းလာသည့်အခါ ငြင်းဆိုနိုင်သည့် သတ္တိနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုလည်း လိုအပ်သည်။ “သူတို့လုပ်လို့ ငါလည်းလုပ်ရမယ်” ဆိုသည့် Peer Pressure (ရွယ်တူသူငယ်ချင်းများ၏ ဖိအား) ကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကိုယ်ပိုင်နိုင်ဖို့ အရေးကြီးသည်။
လူငယ်များသည် စိတ်ဖိစီးမှုကို ဖြေရှင်းရာတွင်လည်း ကျန်းမာသောနည်းလမ်းများကို လေ့လာထားသင့်သည်။ အားကစားလုပ်ခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း၊ ဂီတနှင့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်းများနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်း၊ မိသားစုနှင့် စကားပြောခြင်း၊ လုံလောက်စွာ အိပ်စက်ခြင်းနှင့် အခက်အခဲရှိသည့်အခါ ယုံကြည်ရသူထံ အကူအညီတောင်းခြင်းတို့သည် မူးယစ်ဆေးဝါးကို ထွက်ပေါက်အဖြစ် ရွေးချယ်မိခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။
မိဘများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည်လည်း အလွန်အရေးကြီးသည်။ သားသမီးကို အမြဲစောင့်ကြည့်စစ်ဆေးနေခြင်းတစ်ခုတည်းထက် မိမိ၏ပြဿနာများကို မကြောက်မရွံ့ ပြောပြနိုင်သည့် မိသားစုပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးပေးခြင်းက ပိုထိရောက်သည်။ သားသမီး၏ မိတ်ဆွေများ၊ နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် စိတ်ခံစားချက်အပြောင်းအလဲများကို စိတ်ဝင်စားပေးသင့်သော်လည်း အရှက်ခွဲခြင်း၊ အမြဲအပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းတို့ကို ရှောင်ရှားသင့်သည်။ ပြဿနာရှိနေသော လူငယ်တစ်ဦးသည် အပြစ်ပေးခံရမည်ကို ကြောက်လေလေ အကူအညီတောင်းရန် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။
ကျောင်းများတွင်လည်း မူးယစ်ဆေးဝါးအန္တရာယ်ပညာပေးမှုကို ကြောက်ရွံ့အောင်ပြောပြသည့် ပုံစံတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ လူငယ်များ လက်တွေ့ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်၍ သင်ကြားပေးသင့်သည်။ ဘဝကျွမ်းကျင်မှု (Life Skills)၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်း၊ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်စွမ်းနှင့် သူငယ်ချင်းဖိအားကို ငြင်းဆန်နိုင်စွမ်းတို့ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းသည်လည်း မူးယစ်ဆေးကာကွယ်ရေး၏ အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်းကိုလည်း အကျင့်ပျက်မှုတစ်ခုအဖြစ်သာ မြင်ပြီး လူတစ်ဦးကို ပစ်ပယ်လိုက်ခြင်း မသင့်ပါ။ Substance Use Disorder (မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ ရောဂါအခြေအနေ) သည် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကုသမှုနှင့် အကူအညီ လိုအပ်နိုင်သည်။ ကျောင်းသားတစ်ဦး မူးယစ်ဆေးသုံးနေသည်ဟု သိရှိရပါက “မင်းဘဝပျက်ပြီ” ဟု တံဆိပ်ကပ်ခြင်းထက် အချိန်မီရပ်တန့်နိုင်ရန်၊ ကုသမှုနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအကူအညီ ရရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးသင့်သည်။ အချိန်မီ အကူအညီရရှိပါက ပညာရေးလမ်းကြောင်းနှင့် လူမှုဘဝသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းရှိသည်။
ကျောင်းသားလူငယ်တစ်ဦး၏ ဘဝသည် စာမေးပွဲတစ်ကြိမ်၊ အမှားတစ်ကြိမ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်မှားတစ်ခုကြောင့် အဆုံးသတ်သွားရမည့်ဘဝ မဟုတ်ပါ။ သို့သော် တစ်ခဏတာ စမ်းသပ်လိုစိတ်ကြောင့် ချမှတ်လိုက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုသည် ရေရှည်အကျိုးဆက်များ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း သိထားရမည်။ “တစ်ခါလောက်ပဲ” ဟူသော စကားသည် အန္တရာယ်မရှိကြောင်း အာမခံချက်မဟုတ်ပါ။
လူငယ်တို့၏ လက်ထဲတွင် နောင်တစ်ချိန် မိသားစု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် နိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ရှိနေသည်။ ထိုအနာဂတ်ကို မူးယစ်ဆေးဝါးက ဖျက်ဆီးမသွားစေရန် ကျောင်းသားကိုယ်တိုင်၏ အသိပညာနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်သာမက မိဘ၊ ဆရာ၊ ကျောင်းနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအားလုံး၏ ပူးပေါင်းကာကွယ်မှု လိုအပ်သည်။
ကျောင်းသားဘဝဆိုသည်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးကို စမ်းသပ်ကြည့်ရမည့်အချိန်မဟုတ်ပါ။ မိမိ၏အိပ်မက်များကို ရှာဖွေရမည့်အချိန်၊ ပညာကို ဆည်းပူးရမည့်အချိန်၊ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးကို တည်ဆောက်ရမည့်အချိန်နှင့် မိမိလိုချင်သော အနာဂတ်ဘဝဆီသို့ လမ်းဖောက်ရမည့်အချိန်ဖြစ်သည်။
မူးယစ်ဆေးက ခဏတာခံစားချက်ကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပေမယ့်၊ မှားယွင်းသောရွေးချယ်မှုတစ်ခုက အနာဂတ်တစ်ခုလုံးကို ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မူးယစ်ဆေးကို ငြင်းပယ်ခြင်းသည် ဆေးတစ်မျိုးကို ငြင်းပယ်ခြင်းမျှသာ မဟုတ်ဘဲ မိမိ၏ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ မိသားစုနှင့် အနာဂတ်ကို ရွေးချယ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
မန္တလာ ဆရာမျိုး
#voiceofmyanmar #VOM # မန္တလာဆရာမျိုး
