သမိုင်းတစ်ပတ်လည်နေသလား

(၁၉၃၈ မြူးနစ်စာချုပ်နဲ့ ၂၀၂၆ ယူကရိန်းအရေး)
MT(VOM)
နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ယူကရိန်းသမ္မတ ဗလာဒီမာ ဇယ်လန်းစကီးရဲ့ မှတ်ချက်စကားတွေဟာ နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတွေကြားမှာ ကြီးမားတဲ့ လှုပ်ခတ်မှုတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ အဘူဒါဘီမှာ နှစ်ရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးတဲ့ ယူကရိန်း-ရုရှား ဆွေးနွေးပွဲအတွင်း “ယူကရိန်းအနေနဲ့ နေတိုး (NATO) မဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲ ဝင်ခွင့်ရဖို့အတွက် ဒွန်းဘက်စ် (Donbas) ဒေသကနေ ဆုတ်ခွာပေးမလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို အမေရိကန်ဘက်က ပထမဆုံးအကြိမ် မေးမြန်းအကြံပြုခဲ့တယ်လို့ ဇယ်လန်းစကီးက ထုတ်ဖော်ပြောကြားလိုက်တာပါ။
ဒီသတင်းထွက်ပေါ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် သမိုင်းပညာရှင်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေးသုံးသပ်သူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ တန်းပြီးပေါ်လာတဲ့ ပုံရိပ်ကတော့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ၁၉၃၈ ခုနှစ်က ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ နာမည်ကျော် မြူးနစ်စာချုပ် (Munich Agreement) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၃၈ မြူးနစ်စာချုပ်ရဲ့ သမိုင်းသင်ခန်းစာ
၁၉၃၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတုန်းက ဥရောပတိုက်ကြီးဟာ စစ်မီးတောက်လောင်လုနီးပါး အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ ဂျာမနီခေါင်းဆောင် အဒေါ့ဖ် ဟစ်တလာက ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံရဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါတဲ့ ဆူဒေတန်နယ် (Sudetenland) ကို ဂျာမနီလက်ထဲ လွှဲပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအချိန်တုန်းက ဥရောပမှာ စစ်ပွဲကြီး ထပ်မဖြစ်စေချင်တဲ့ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် နဗီးလ် ချိန်ဘာလိန်နဲ့ ပြင်သစ်ဝန်ကြီးချုပ် ဒါလာဒီယာတို့ဟာ ဟစ်တလာနဲ့ မြူးနစ်မြို့မှာ တွေ့ဆုံခဲ့ကြပါတယ်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဖရန်ကလင် ဒီ ရုစဗဲ့ ကိုယ်တိုင်ကလည်း စစ်မဖြစ်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးပွဲတွေ လုပ်ကြဖို့ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေဆီ စာရေးသား တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။
ဒီမြူးနစ်စာချုပ် ဖြစ်မြောက်ရေးမှာ နောက်ကွယ်ကနေ အင်တိုက်အားတိုက် တွန်းအားပေးခဲ့တဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးလည်း ရှိပါ သေးတယ်။ သူကတော့ နောင်တစ်ချိန်မှာ အမေရိကန်သမ္မတ ဖြစ်လာမယ့် ဂျွန် အက်ဖ် ကနေဒီ (JFK) ရဲ့ ဖခင်၊ အဲဒီအချိန်က ဗြိတိန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ကြီး ဂျိုးဇက် ပီ ကနေဒီ (Joseph P. Kennedy Sr.) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျိုးဇက် ကနေဒီဟာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦးဖြစ်တာကြောင့် စစ်ပွဲဖြစ်ရင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ပျက်စီးမယ်၊ အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွား ထိခိုက်မယ်လို့ ရှုမြင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူဟာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ချိန်ဘာလိန်ရဲ့ “ဟစ်တလာကို နယ်မြေပေးပြီး ချော့မြှူရေးမူဝါဒ” ကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။ သူက အမေရိကန်သမ္မတ ရုစဗဲ့ဆီကိုလည်း ဗြိတိန်အစိုးရရဲ့ မြူးနစ်စာချုပ် လုပ်ရပ်တွေဟာ မှန်ကန်ကြောင်း၊ ဟစ်တလာနဲ့ စီးပွားရေးအရ အပေးအယူလုပ်လို့ ရနိုင်ကြောင်း တောက်လျှောက် အစီရင်ခံ တင်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ မြူးနစ်စာချုပ် ပျက်ပြယ်ပြီး ဟစ်တလာက ဥရောပတစ်ခွင်ကို ကျူးကျော်စစ် ဆင်နွှဲလာချိန်၊ လန်ဒန်မြို့ကြီး ဂျာမန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်တွေအောက်မှာ မီးလောင်ပြာကျနေချိန်မှာတော့ ဂျိုးဇက် ကနေဒီရဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေ အားလုံး လွဲမှားသွားခဲ့ပါတယ်။
သူ့ရဲ့ ချော့မြှူရေးမူဝါဒအပေါ် ရပ်တည်ချက်ကြောင့် ဗြိတိန်ပြည်သူတွေနဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်သစ် ဝင်စတန် ချာချီတို့ရဲ့ ယုံကြည်မှု လုံးဝပျက်ပြားသွားသလို အမေရိကန်သမ္မတ ရုစဗဲ့ ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူ့ကို ဘေးဖယ်ထားလိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံး ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ဂျိုးဇက် ကနေဒီဟာ သံအမတ်ရာထူးကနေ နုတ်ထွက်ခဲ့ရပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် အမေရိကန်သမ္မတ ဖြစ်ချင်ခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအိပ်မက်ဟာ မြူးနစ်စာချုပ်ရဲ့ အရိပ်မည်းအောက်မှာ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့ရပြီး သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက်တွေကို သားဖြစ်သူ ဂျွန် အက်ဖ် ကနေဒီဆီကိုပဲ ပုံလိုက်ရပါတော့တယ်။ (စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက သားဖြစ်သူ ဂျွန် အက်ဖ် ကနေဒီ ကိုယ်တိုင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ယူစာတမ်းအဖြစ် Why England Slept ဆိုတဲ့ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး သူ့ဖခင် ထောက်ခံခဲ့တဲ့ မြူးနစ်ချော့မြှူရေးမူဝါဒရဲ့ အမှားတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ် ဝေဖန်ခဲ့တာပါပဲ)။
အဲဒီ မြူးနစ်ဆွေးနွေးပွဲရဲ့ အဓိက ထူးခြားချက်ကတော့ ကာယကံရှင်ဖြစ်တဲ့ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ကိုယ်စားလှယ်တွေကို ဆွေးနွေးပွဲခန်းမထဲ အဝင်မခံဘဲ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြတာပါပဲ။
ချိန်ဘာလိန်နဲ့ အနောက်အုပ်စု ခေါင်းဆောင်တွေဟာ “ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် နယ်မြေကို အလဲအလှယ်လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ ချော့မြှူရေးမူဝါဒ (Appeasement Policy) ကို ကျင့်သုံးပြီး ဆူဒေတန်နယ်ကို ဟစ်တလာလက်ထဲ ထိုးအပ်လိုက်ကြပါတယ်။ ချိန်ဘာလိန်က လန်ဒန်ကို ပြန်ရောက်ချိန်မှာ “ငါတို့ခေတ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး ရခဲ့ပြီ” လို့ ကြွေးကြော်ခဲ့ပေမယ့် တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ ခြောက်လအကြာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် မတ်လမှာပဲ ဟစ်တလာဟာ စာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ပြီး ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား တစ်နိုင်ငံလုံးကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖို့ လမ်းခင်းပေးလိုက်သလို ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။
လက်ရှိ အမေရိကန်အစိုးရရဲ့ ချဉ်းကပ်ပုံနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဒီနေ့ခေတ် ထရမ့်အစိုးရ (Trump Administration) လက်ထက် အမေရိကန် ကြားဝင်စေ့စပ်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် ၁၉၃၈ မြူးနစ်ဖြစ်ရပ်နဲ့ ဆင်တူနေတဲ့ အချက်တွေ ရှိနေသလို ကွဲပြားတဲ့ အခြေအနေတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။
နယ်မြေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး အလဲအလှယ်လုပ်ခြင်း (Land for Peace)
၁၉၃၈ တုန်းက ဆူဒေတန်နယ်ကို ပေးလိုက်ရင် ဟစ်တလာ ကျေနပ်သွားမယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြသလို အခု အဘူဒါဘီ ဆွေးနွေးပွဲမှာလည်း ရုရှားသိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ဒွန်းဘက်စ်ဒေသကို လက်လွှတ်ပေးလိုက်ရင် ယူကရိန်းအတွက် နေတိုးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ခွင့်နဲ့ စစ်ပွဲရပ်တန့်ရေးကို ရနိုင်မလားဆိုတဲ့ အပေးအယူသဘောမျိုး စဉ်းစားလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ထရမ့်အစိုးရဟာ နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခတွေကို စီးပွားရေး အပေးအယူ (Transactional Diplomacy) ပုံစံမျိုးနဲ့ အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်လိုတဲ့ သဘောထား ရှိပါတယ်။
ကျူးကျော်သူရဲ့ ရည်မှန်းချက်အပေါ် သတိပေးချက်
၁၉၃၈ တုန်းက ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ခေါင်းဆောင်တွေက ဆူဒေတန်နယ်ကို ပေးလိုက်ရင် နိုင်ငံရဲ့ ခံစစ်ကြောင်း ပြိုလဲပြီး နောက်ထပ် ကျူးကျော်မှုတွေ ဆက်ဖြစ်လာမယ်လို့ သတိပေးခဲ့ကြပါတယ်။ အခုလည်း သမ္မတ ဇယ်လန်းစကီးက အလားတူပဲ သတိပေးနေပါတယ်။ ဥရောပရဲ့ လုံခြုံရေးပုံစံကို ပြန်ပြင်ဆွဲဖို့ ရုရှားရဲ့ တောင်းဆိုချက်တွေကို လိုက်လျောလိုက်မယ်ဆိုရင် “နောက်ထပ်စစ်ပွဲများကို ဦးတည်သွားစေနိုင်တယ်” လို့ သူက ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရုရှားဟာ စွမ်းအင်ပစ်မှတ် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကိုတောင် ပယ်ချထားပြီး ဆောင်းတွင်းစစ်ဆင်ရေးမှာ အရာရာကို လောင်းကြေးထပ်နေတာကြောင့် ရုရှားဘက်က တကယ်တမ်း ငြိမ်းချမ်းရေး လိုလားရဲ့လားဆိုတာ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်နေပါတယ်။
ယူကရိန်းနဲ့ ဥရောပရဲ့ ပါဝင်ခွင့်
၁၉၃၈ မြူးနစ်စာချုပ်နဲ့ အဓိက ကွာခြားတဲ့ အချက်ကတော့ ကာယကံရှင်တွေရဲ့ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၃၈ တုန်းက ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားဟာ ဘေးဖယ်ခံခဲ့ရပေမယ့် အခုချိန်မှာတော့ ယူကရိန်းကိုယ်တိုင် ဆွေးနွေးပွဲမှာ ပါဝင်နေရပြီး ဇယ်လန်းစကီးကလည်း နယ်မြေစွန့်လွှတ်ရေးလို အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်မျိုးကို သူတစ်ယောက်တည်း သဘောနဲ့ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် မရှိဘဲ ယူကရိန်းပြည်သူတွေရဲ့ ဆန္ဒကိုသာ ခံယူရမယ် လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နောင်လာမယ့် ဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ ဥရောပခေါင်းဆောင်တွေပါ ပါဝင်သင့်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကိုလည်း သဘောတူထားကြပါတယ်။
မတူညီတဲ့ အမြင်နှစ်ရပ်
ဒီအခြေအနေအပေါ်မှာ လက်တွေ့နိုင်ငံရေးဝါဒီ (Realists) တွေနဲ့ သမိုင်းသင်ခန်းစာယူသူတွေကြား အမြင်နှစ်မျိုး ကွဲပြားနေပါတယ်။
ထရမ့်အစိုးရရဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ ချဉ်းကပ်မှုကို ထောက်ခံသူတွေကတော့ စစ်ပွဲကြာရှည်လေ ယူကရိန်းပြည်သူတွေ ပိုပြီး အသက်ဆုံးရှုံးရလေ၊ တိုင်းပြည် ပိုပျက်စီးရလေ ဖြစ်တာကြောင့် လက်ရှိ ရုရှားသိမ်းထားတဲ့ နယ်မြေတွေကို လက်တွေ့ကျကျ အလျှော့ပေးပြီး ကျန်တဲ့ ယူကရိန်းနယ်မြေတွေကို နေတိုးအဖွဲ့ထဲ သွင်းကာ ခိုင်မာတဲ့ လုံခြုံရေးအာမခံချက် ယူလိုက်တာကသာ အကောင်းဆုံး ထွက်ပေါက်လို့ မြင်ကြပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာ ဝေဖန်သူတွေကတော့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုက အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေကို စစ်အင်အားသုံး သိမ်းပိုက်တာကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုပေးလိုက်သလို ဖြစ်သွားရင် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေစိုးမိုးရေး ပျက်ပြားသွားမယ်လို့ ထောက်ပြကြပါတယ်။ ဒါဟာ ၁၉၃၈ မြူးနစ်စာချုပ်တုန်းကလိုပဲ ကျူးကျော်သူကို ပိုပြီး အတင့်ရဲသွားစေပြီး ဥရောပတစ်ခွင်လုံးရဲ့ လုံခြုံရေးကို ရေရှည်မှာ ပိုပြီး ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်တယ်လို့ သတိပေးနေကြပါတယ်။
အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရရင်တော့ အမေရိကန်ဘက်က ထုတ်မေးလိုက်တဲ့ “နေတိုးထဲ ဝင်ဖို့အတွက် ဒွန်းဘက်စ်ကနေ ဆုတ်ပေးမလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ယူကရိန်းအတွက်သာမက ဥရောပတစ်တိုက်လုံးရဲ့ အနာဂတ် လုံခြုံရေးဗိသုကာပုံစံကို အဆုံးအဖြတ်ပေးမယ့် သမိုင်းဝင် လမ်းဆုံလမ်းခွတစ်ခုဆီ ရောက်ရှိနေပြီဆိုတာကို ပြသနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

Related posts

✕
VOM News

FREE
VIEW