မန္တလာ ဆရာမျိုး
ယနေ့ခေတ်သည် Digital Age (ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်) ဖြစ်သည်။ လူတို့၏ ဆက်သွယ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဖျော်ဖြေရေးတို့တွင် နည်းပညာ၏အခန်းကဏ္ဍ ကြီးမားလာသကဲ့သို့ ပညာရေးနယ်ပယ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲလာသည်။ အထူးသဖြင့် Social Media (လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာ) သည် လူငယ်များ၏ နေ့စဉ်ဘဝနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင် နီးကပ်လာပြီဖြစ်သည်။ Facebook, YouTube, TikTok, Telegram နှင့် အခြားလူမှုကွန်ရက်များကို လူငယ်အများစု နေ့စဉ်အသုံးပြုနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် Social Media ကို ပညာရေး၏ရန်သူတစ်ခုအဖြစ်သာ မြင်နေမည့်အစား လူငယ်များ ရှိနေပြီးသားနေရာသို့ ပညာရေးကို ယူဆောင်သွားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် စဉ်းစားသင့်လာပြီဖြစ်သည်။
ယခင်က ပညာသင်ယူခြင်းဆိုသည်မှာ ကျောင်း၊ စာသင်ခန်း၊ ဆရာနှင့် စာအုပ်တို့ကို အဓိကအခြေခံခဲ့ရသည်။ သိလိုသည့်အကြောင်းအရာတစ်ခုရှိလျှင် စာကြည့်တိုက်တွင် စာအုပ်ရှာဖတ်ရသည်။ ဆရာထံ မေးမြန်းရသည်။ သင်တန်းတက်ရသည်။ ယနေ့တွင်တော့ လက်ကိုင်ဖုန်းတစ်လုံးနှင့် အင်တာနက်ရှိရုံဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ပညာရပ်ဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို စာသား၊ အသံ၊ ရုပ်ပုံ၊ Animation၊ Podcast နှင့် Video စသည့် ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ ယခင်က ကျောင်းသားတစ်ဦးထံ ပညာရောက်လာရန် ဆရာနှင့်စာအုပ်လိုအပ်ခဲ့သော်လည်း ယနေ့တွင် ကျောင်းသားကိုယ်တိုင် ပညာရှိရာသို့ အလွယ်တကူ သွားရောက်နိုင်လာခြင်းဖြစ်သည်။
Social Media ၏ ထူးခြားချက်မှာ လူငယ်များ အသုံးပြုနေပြီးသား Platform များဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ပညာရေးအတွက် သီးသန့်နေရာအသစ်တစ်ခု ဖန်တီးပြီး လူငယ်များလာရောက်ရန် စောင့်နေခြင်းထက် လူငယ်များ ရောက်ရှိနေပြီးသား Social Media ထဲတွင် အရည်အသွေးကောင်းသော ပညာရေးအကြောင်းအရာများ ထည့်သွင်းပေးနိုင်လျှင် ပညာကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဝေနိုင်သည်။ လူငယ်တစ်ဦး TikTok သို့မဟုတ် Facebook ကို ဖွင့်လိုက်သည့်အခါ ဖျော်ဖြေရေးဗီဒီယိုများကြားတွင် သိပ္ပံအကြောင်း၊ ကျန်းမာရေးအကြောင်း၊ သမိုင်းအကြောင်း၊ ဘာသာစကားအကြောင်း သို့မဟုတ် ဘဝအတွက်အသုံးဝင်သော ပညာရပ်တစ်ခုကို မိနစ်အနည်းငယ်အတွင်း သင်ယူနိုင်ပါက Social Media အသုံးပြုချိန်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ပညာသင်ယူချိန်အဖြစ် ပြောင်းလဲလာနိုင်သည်။
ပညာရေးတွင် Social Media ကို အသုံးချရာ၌ အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို Social Media နှင့် လိုက်ဖက်သောပုံစံဖြင့် တင်ပြနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။
စာသင်ခန်းထဲတွင် တစ်နာရီကြာ သင်ကြားသည့် Lecture တစ်ခုကို Social Media ပေါ်တွင် တစ်နာရီလုံး ပြန်တင်ထားရုံဖြင့် အောင်မြင်မည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ အဓိကအချက်များကို အတိုချုံးရှင်းပြသော Video တိုများ၊ Infographic များ၊ Quiz များ၊ မေးခွန်းနှင့်အဖြေပုံစံများ၊ လက်တွေ့ဘဝနှင့်ဆက်စပ်သော ဥပမာများဖြင့် တင်ပြပေးနိုင်သည်။ ခက်ခဲသောအကြောင်းအရာကို စိတ်ဝင်စားလာအောင် ပထမဆုံးတံခါးဖွင့်ပေးခြင်းသည် Social Media ၏ အားသာချက်ဖြစ်သည်။
သို့သော် ပညာရေးကို အတိုချုံးဗီဒီယိုများအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။
Short Video တစ်ခုသည် အကြောင်းအရာတစ်ခုအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကောင်းမွန်သော်လည်း ပညာရပ်တစ်ခုကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း နားလည်ရန်အတွက် စာအုပ်ဖတ်ခြင်း၊ ဆရာ၏ရှင်းပြချက်ကို နားထောင်ခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း၊ မေးခွန်းဖြေခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခြင်းနှင့် ကိုယ်တိုင်စဉ်းစားခြင်းတို့ လိုအပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် Social Media ကို စာသင်ခန်းနှင့် စာအုပ်တို့၏ အစားထိုးပစ္စည်းအဖြစ် မမြင်သင့်ဘဲ ပညာရေးသို့ ဝင်ရောက်စေသည့် “တံခါးပေါက်” တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချသင့်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဆရာတစ်ဦးသည် နောက်နေ့သင်မည့်အကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်သော တစ်မိနစ်ခန့် Video တစ်ခုကို ကျောင်းသားများထံ ကြိုတင်မျှဝေနိုင်သည်။ Video အဆုံးတွင် “ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်တာလဲ” ဟူသော မေးခွန်းတစ်ခု ထားနိုင်သည်။ ကျောင်းသားများသည် စာသင်ခန်းမရောက်မီကတည်းက ထိုအကြောင်းအရာအပေါ် စိတ်ဝင်စားလာမည်။
စာသင်ခန်းထဲရောက်သည့်အခါ ဆရာက အကြောင်းအရာကို အသေးစိတ်ဆက်လက်သင်ကြားနိုင်သည်။ သင်ခန်းစာပြီးလျှင် Quiz တစ်ခု၊ အနှစ်ချုပ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ပြန်လည်လေ့လာရန် Video တစ်ခု မျှဝေပေးနိုင်သည်။
ဤသို့အသုံးပြုလျှင် Social Media သည် စာသင်ခန်းမတိုင်မီ၊ စာသင်ခန်းအတွင်းနှင့် စာသင်ခန်းပြီးနောက် သင်ယူမှုတို့ကို ဆက်စပ်ပေးသည့် ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်သည်။
Social Media သည် ဆရာနှင့်ကျောင်းသားကြား ဆက်သွယ်မှုကိုလည်း ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။
သင်ခန်းစာဆိုင်ရာ Group များ ဖွဲ့စည်း၍ Lecture Notes၊ Reference Materials၊ သင်ခန်းစာ Video များ၊ Assignment ဆိုင်ရာညွှန်ကြားချက်များနှင့် အသိပေးချက်များကို မျှဝေနိုင်သည်။ ကျောင်းသားများကလည်း မိမိမသိသည့်အချက်ကို မေးမြန်းနိုင်ပြီး အချင်းချင်း ဆွေးနွေးနိုင်သည်။ စာသင်ချိန်အတွင်း မေးခွန်းမမေးရဲသော ကျောင်းသားတချို့သည် Online Discussion တွင် ပိုမိုပါဝင်လာနိုင်သည်။ ထိုသို့ဖြင့် ပညာသင်ယူခြင်းသည် စာသင်ခန်းအတွင်း၌သာ ရပ်တန့်မနေတော့ဘဲ စာသင်ခန်းပြင်ပသို့ ဆက်လက်တိုးချဲ့လာနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ကျောင်းသားများကို ပညာရေး Content ကို ကြည့်ရှုသူများအဖြစ်သာ မထားဘဲ ဖန်တီးသူများအဖြစ်ပါ ပါဝင်စေနိုင်သည်။ သင်ယူပြီးသောအကြောင်းအရာတစ်ခုကို တစ်မိနစ် Video ဖြင့် ပြန်လည်ရှင်းပြခိုင်းခြင်း၊ Infographic တစ်ခုဖန်တီးခိုင်းခြင်း၊ အုပ်စုလိုက် Presentation ပြုလုပ်၍ Online တွင် မျှဝေခိုင်းခြင်း၊ သိပ္ပံစမ်းသပ်ချက်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်ခိုင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ လူတစ်ယောက်သည် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အခြားသူအား ပြန်လည်ရှင်းပြနိုင်ရန် ကြိုးစားသောအခါ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပိုမိုနားလည်လာတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် Social Media သည် Passive Learning မှ Active Learning သို့ ပြောင်းလဲရန်လည်း အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ ပညာရေးအရင်းအမြစ်ရရှိမှု ဒေသအလိုက်ကွာခြားနေသည့် နေရာများတွင် Social Media ကို ပညာရေးအတွက် အသုံးချခြင်းသည် ပို၍အဓိပ္ပာယ်ရှိနိုင်သည်။ မြို့ကြီးတွင်နေထိုင်သော ကျောင်းသားတစ်ဦး ရရှိနိုင်သည့် ပညာရေးအခွင့်အလမ်းကို ဝေးလံသောဒေသမှ ကျောင်းသားတစ်ဦးလည်း အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရရှိနိုင်သည်။
ထူးချွန်သော ဆရာတစ်ဦး၏ သင်ခန်းစာကို ကျောင်းသားအနည်းငယ်သာ နားထောင်ရမည့်အစား Online မှတစ်ဆင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကျောင်းသားများထံ ရောက်ရှိစေနိုင်သည်။ ပညာရေးဆိုင်ရာအရင်းအမြစ်ကောင်းများကို တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းပြီး အခမဲ့ သို့မဟုတ် ကုန်ကျစရိတ်နည်းနည်းဖြင့် မျှဝေပေးနိုင်လျှင် ပညာရေးကွာဟမှုကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သည်။
Social Media ကို ပညာရေးတွင် ထိရောက်စွာအသုံးချနိုင်ရန် ဆရာများ၏ အခန်းကဏ္ဍလည်း ပြောင်းလဲလာရန်လိုသည်။
ဆရာသည် အသိပညာပေးသူတစ်ဦးတည်း မဟုတ်တော့ဘဲ ကျောင်းသားများအား မှန်ကန်သောအချက်အလက်ရှိရာသို့ လမ်းညွှန်ပေးသူ၊ မမှန်ကန်သောအချက်အလက်များကို ခွဲခြားတတ်အောင် သင်ကြားပေးသူ၊ မေးခွန်းထုတ်တတ်အောင် လေ့ကျင့်ပေးသူဖြစ်လာရမည်။ အင်တာနက်ပေါ်တွင် အချက်အလက်များ များပြားလာလေလေ “သိစရာရှာပေးခြင်း” ထက် “ဘယ်အချက်အလက်ကို ယုံကြည်ရမည်ကို သင်ပေးခြင်း” က ပို၍အရေးကြီးလာသည်။
ဤနေရာတွင် Media Literacy (မီဒီယာအသိပညာ) နှင့် Digital Literacy (ဒစ်ဂျစ်တယ်အသိပညာ) သည် ပညာရေး၏ အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ Social Media ပေါ်တွင် တွေ့သမျှကို အမှန်ဟု မယူဆဘဲ မည်သူရေးသားထားသနည်း၊ မည်သည့်ရင်းမြစ်ကို ကိုးကားထားသနည်း၊ အထောက်အထားရှိသလား၊ အခြားယုံကြည်ရသောရင်းမြစ်များနှင့် ကိုက်ညီသလားဟု စစ်ဆေးတတ်ရန် သင်ပေးရမည်။ Like နှင့် Share များခြင်းသည် မှန်ကန်မှု၏ အာမခံချက်မဟုတ်ကြောင်းလည်း လူငယ်များ သိရှိထားရမည်။
အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေး၊ သိပ္ပံ၊ သမိုင်းနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများတွင် Misinformation (မှားယွင်းသောအချက်အလက်) များကို ခွဲခြားနိုင်ခြင်းသည် ယနေ့ခေတ်ပညာရေး၏ အခြေခံကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။
Social Media ကို ပညာရေးတွင် အသုံးချရာ၌ အန္တရာယ်များကိုလည်း လျစ်လျူမရှုသင့်ပေ။ ဖျော်ဖြေရေးအကြောင်းအရာများကြောင့် အာရုံပျံ့လွင့်ခြင်း၊ အချိန်အလွန်အကျွံကုန်ဆုံးခြင်း၊ Cyberbullying (အွန်လိုင်းမှ အနိုင်ကျင့်စော်ကားခြင်း)၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်လုံခြုံမှု၊ မသင့်လျော်သောအကြောင်းအရာများနှင့် ထိတွေ့နိုင်ခြင်းတို့ကို ကြိုတင်စဉ်းစားထားရန်လိုသည်။ ကျောင်းနှင့်ဆရာများအနေဖြင့် Social Media အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ၊ Online Etiquette၊ Privacy နှင့် Digital Safety တို့ကို ပညာရေးနှင့်အတူ သင်ကြားပေးသင့်သည်။
“မိဘများအနေဖြင့်လည်း Social Media ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခြင်းထက် ကလေးများ မည်သို့အသုံးပြုနေသည်ကို စိတ်ဝင်စားရန်လိုသည်။ “
” တစ်နေ့ဘယ်နှနာရီသုံးသလဲ” ဟူသောမေးခွန်းတစ်ခုတည်းထက် “ဘာအတွက်သုံးသလဲ” ဆိုသည့်မေးခွန်းက ပိုအရေးကြီးသည်။ တစ်နာရီကြာ ဘာသာစကားလေ့လာခြင်းနှင့် တစ်နာရီကြာ ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ Video များ ဆက်တိုက်ကြည့်ခြင်းသည် Screen Time တစ်နာရီချင်း တူသော်လည်း အကျိုးရလဒ် မတူနိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် အသုံးပြုသည့်အချိန်သာမက အသုံးပြုသည့်အကြောင်းအရာနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုပါ ကြည့်သင့်သည်။
ကျောင်းသားများအနေဖြင့်လည်း မိမိ၏ Social Media Feed ကို ကိုယ်တိုင်ပညာရေးဆန်အောင် ပြုပြင်နိုင်သည်။ အချိန်ကုန်စေပြီး အကျိုးမရှိသော Account များကို လျှော့ချကာ ဘာသာစကား၊ သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ သမိုင်း၊ စာပေ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် မိမိစိတ်ဝင်စားသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာများကို မျှဝေသော Account များကို Follow လုပ်နိုင်သည်။ မိမိကြည့်သည့်အကြောင်းအရာများ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ Platform က အကြံပြုပေးသည့်အကြောင်းအရာများလည်း အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ပြောင်းလဲလာနိုင်သည်။ ထိုအခါ ဖျော်ဖြေရေးအတွက်ဖွင့်သော ဖုန်းမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင်ပင် အသိပညာများ ပိုမိုတွေ့မြင်လာနိုင်သည်။
အရေးကြီးဆုံးမှာ ပညာရေးနှင့် Social Media ကို ဆန့်ကျင်ဘက်နှစ်ခုအဖြစ် မမြင်ရန်ဖြစ်သည်။ ယနေ့လူငယ်များ Social Media ကို အသုံးပြုနေကြသည်မှာ လက်တွေ့အခြေအနေဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကို ပြောင်းလဲရန်သာ ကြိုးစားနေမည့်အစား ရှိပြီးသားနည်းပညာကို ပညာရေးအတွက် မည်သို့ပြန်လည်အသုံးချနိုင်မည်ကို စဉ်းစားခြင်းက ပိုမိုအကျိုးရှိနိုင်သည်။ စာအုပ်၏နက်ရှိုင်းမှု၊ ဆရာ၏လမ်းညွှန်မှု၊ စာသင်ခန်း၏ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုတို့နှင့် Social Media ၏ လျင်မြန်မှု၊ ကျယ်ပြန့်မှု၊ လွယ်ကူစွာလက်လှမ်းမီမှုတို့ကို ပေါင်းစပ်နိုင်လျှင် ပညာရေးပုံစံသစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။
အနာဂတ်တွင် ပညာတတ်သူဟု ဆိုရာ၌ စာအုပ်ထဲမှ အချက်အလက်များစွာကို မှတ်မိနေသူတစ်ဦးတည်းကိုသာ ဆိုလိုတော့မည်မဟုတ်ပေ။
များပြားလှသော အချက်အလက်များထဲမှ မှန်ကန်သောအရာကို ရှာဖွေနိုင်သူ၊ အမှားအမှန်ခွဲခြားနိုင်သူ၊ မေးခွန်းထုတ်နိုင်သူ၊ ကိုယ်တိုင်လေ့လာနိုင်သူနှင့် သိရှိထားသည့်အရာကို အခြားသူများနှင့် တာဝန်သိစွာ မျှဝေနိုင်သူသည်လည်း ပညာတတ်သူဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် Social Media ကို ပညာရေးမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားခြင်းထက် ပညာရေးအတွက် မှန်ကန်စွာ အသုံးချတတ်အောင် သင်ပေးခြင်းသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ပို၍လိုအပ်သည်။
ဖျော်ဖြေရေးအတွက် အချိန်ကုန်စေနိုင်သော Social Media ကို အသိပညာရှာဖွေရာနေရာ၊ ဆရာနှင့်ကျောင်းသား ဆက်သွယ်ရာနေရာ၊ မေးခွန်းထုတ်ဆွေးနွေးရာနေရာ၊ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးရာနေရာနှင့် ဘဝတစ်လျှောက် ဆက်လက်လေ့လာနိုင်သည့် ပညာရေးကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်ရန် ကျောင်း၊ ဆရာ၊ မိဘနှင့် ကျောင်းသားအားလုံး ပူးပေါင်းကြိုးစားသင့်သည်။ Social Media ကို ကောင်းစွာအသုံးချတတ်ပါက ဖုန်းတစ်လုံးသည် ဖျော်ဖြေရေးပစ္စည်းတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်တော့ဘဲ လက်ထဲတွင် သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည့် စာကြည့်တိုက်တစ်ခု၊ စာသင်ခန်းတစ်ခုနှင့် ကမ္ဘာကြီးဆီသို့ ဖွင့်ထားသော ပညာရေးတံခါးပေါက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပေသည်။
မန္တလာ ဆရာမျိုး
