MT(VOM)
မြန်မာနိုင်ငံဟာ ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးတရားရုံးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက သတိကြီးကြီးထား ကြိုဆိုတုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံကတော့ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ဘောင်ကျော်လုပ်ဆောင်မှုတွေ ရှိနေတယ်ဆိုပြီး စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလိုက်ပါတယ်။
ကြာသပတေးနေ့က ထွက်ပေါ်လာတဲ့ သမိုင်းဝင် ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် နိုင်ငံတကာရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီတရားရုံးနဲ့ အလားတူ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍအပေါ် နိုင်ငံတကာကြားမှာ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ရှိနေတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) အနေနဲ့ အရင်တုန်းက ဘယ်နိုင်ငံကိုမှ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွက် တာဝန်ရှိကြောင်း တစ်ခါမှ မဆုံးဖြတ်ခဲ့ဖူးပါဘူး။ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွဲချက်တွေ၊ အထူးသဖြင့် အစ္စရေးအပေါ် စွဲဆိုထားတဲ့ အမှုအတွက် စံနမူနာတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) က ICJ ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို “သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခု” အဖြစ် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့သလို ဗြိတိန်နိုင်ငံကလည်း တရားရုံးနဲ့ နိုင်ငံတကာတရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအပေါ် “အပြည့်အဝ ထောက်ခံကြောင်း” ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံကလည်း မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ စီရင်ချက်ကို အပြည့်အဝ လိုက်နာဖို့နဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ပေးအပ်ထားတဲ့ တာဝန်ဝတ္တရားတွေကို ကျေပွန်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်က အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီးကတည်းက မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို နိုင်ငံတကာမှာ ရှားရှားပါးပါး ထောက်ခံပေးနေတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကတော့ “တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ဘောင်ကျော်လုပ်ဆောင်မှုနဲ့ ဥပဒေကို ချဲ့ကားအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုလိုမျိုး ပြဿနာတွေ” ရှိနေတယ်လို့ ထောက်ပြပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
ICJ ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ မေးမြန်းရာမှာ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဂိုကျားခွန်း (Guo Jiakun) က “ဒီလိုလုပ်ရပ်မျိုးတွေဟာ အငြင်းပွားမှုတွေကို ဖြေရှင်းရာမှာ အထောက်အကူ မဖြစ်ဘူးလို့ တရုတ်နိုင်ငံက ယုံကြည်ပါတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ “ဒီပြဿနာကို ပိုပြီး ရှုပ်ထွေးမသွားစေဖို့အတွက် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့ ဒီလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းသင့်ပါတယ်” လို့လည်း သူက ဆိုပါတယ်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချပြီး အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အနောက်နိုင်ငံတွေဟာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးတဲ့ ဒီအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံနဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ကြပါတယ်။
မြန်မာသမ္မတရုံး ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူကတော့ တရားသူကြီးတွေရဲ့ မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုဟာ ၉ မဲ၊ ၆ မဲ ဖြစ်နေတာကို ထောက်ပြပြီး ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ “မမျှတဘူး” လို့ သောကြာနေ့မှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားပြီး သူတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေဟာ သောင်းကျန်းသူ တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွအဖွဲ့တစ်ခုကိုသာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
“ရလဒ်ကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် တရားသူကြီး ၁၅ ဦးစလုံးက ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို သဘောတူခဲ့ကြတာ မဟုတ်ပါဘူး” လို့ မြို့တော် နေပြည်တော်မှာ ပြုလုပ်တဲ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ဒေါ်ခိုင်ခိုင်စိုးက ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ “ဒါကြောင့် ဒါဟာ တညီတညွတ်တည်း ချမှတ်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် မဟုတ်ပါဘူး… ဒါဟာ မမျှတဘူးလို့ပဲ ကျွန်မ ပြောချင်ပါတယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကတော့ ဝါရှင်တန်အနေနဲ့ ဒီစီရင်ချက်ကို လေ့လာဆန်းစစ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ကြာသပတေးနေ့မှာ ပြောကြားခဲ့ပြီး ICJ ကို “နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချတာမျိုး” မဖြစ်အောင် ရှောင်ရှားဖို့ လိုအပ်ကြောင်း အလေးပေး ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေအပေါ် အဆိုးမြင်သဘောထား ရှိပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ကို ဖျက်သိမ်းပစ်မယ်လို့ ကြွေးကြော်ထားပေမဲ့ ICJ ရဲ့ တရားဝင်မှုအပေါ်မှာတော့ မေးခွန်းထုတ်တာမျိုး မရှိသေးပါဘူး။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ် အမေရိကန်ရဲ့ ထောက်ခံမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး “ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်တွေနဲ့ တခြားလူနည်းစုအဖွဲ့ဝင်တွေအပေါ် ဆက်လက်ကျူးလွန်နေတဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေအတွက် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း” ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အမေရိကန်ဟာ ရိုဟင်ဂျာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကျပ်အတည်း တုံ့ပြန်ရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် အကြီးမားဆုံး တစ်ဦးတည်းသော အလှူရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်တယ်လို့လည်း ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မှာတော့ EU က မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ICJ ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို “နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုမရှိဘဲ” အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်ရမှာ ဖြစ်ကြောင်းနဲ့ “ICJ ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို လိုက်နာဖို့ဆိုတာ ရွေးချယ်စရာတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမယ့် တာဝန်ဝတ္တရားတစ်ခု ဖြစ်တယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
“ဥရောပသမဂ္ဂအနေနဲ့ ICJ အပေါ် အမြင့်မားဆုံး လေးစားမှု ထားရှိပြီး အငြင်းပွားမှုတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာအဆင့်မှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာမှာ တရားရုံးရဲ့ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍအပေါ် မယိမ်းမယိုင် ဆက်လက်ထောက်ခံနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်” လို့ EU ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ကြေညာချက်မှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
“ရိုဟင်ဂျာပြည်သူတွေဟာ နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးရတာတွေ၊ အကြမ်းဖက်ခံရတာတွေ အပါအဝင် ကြီးမားတဲ့ ဒုက္ခဆင်းရဲတွေကို ခံစားခဲ့ကြရပြီး သူတို့ရဲ့ အတိဒုက္ခတွေကို မေ့ပျောက်ထားလို့ မရပါဘူး။ ဒီသမိုင်းဝင် ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ နစ်နာသူတွေအတွက် တရားမျှတမှု ရရှိရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။”
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ် (António Guterres) ကလည်း ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ “နိုင်ငံတကာ တရားမျှတမှုကို ပြသလိုက်ခြင်း ဖြစ်သလို ဒီလို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေအတွက် ပြစ်ဒဏ်ကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် မရနိုင်ဘူးဆိုတာကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုလိုက်ခြင်း ဖြစ်တယ်” လို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။4
ဗြိတိန်နိုင်ငံကတော့ မြန်မာစစ်သံမှူးကို နှင်ထုတ်ခဲ့ပြီး “ဒီလို ရာဇဝတ်မှုမျိုးတွေကို ပြစ်ဒဏ်ကနေ ကင်းလွတ်ခွင့်ရပြီး ကျူးလွန်လို့ မရဘူးဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ သတင်းစကားတစ်ခုကို တရားရုံးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကနေ ပေးပို့နိုင်ဖို့ သေချာစေမယ့် အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ဖို့” တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာ သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှာ မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း “နယ်မြေရှင်းလင်းရေး စစ်ဆင်ရေး” လို့ ခေါ်ဆိုတဲ့ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ချိန်ကတည်းက ကြာမြင့်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ တရားဥပဒေကြောင်းအရ ကြိုးပမ်းမှုဟာ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ အဆုံးသတ်သွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အဓမ္မပြုကျင့်မှုတွေ၊ သတ်ဖြတ်မှုတွေအပြင် ထောင်နဲ့ချီတဲ့ နေအိမ်တွေ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရတဲ့ သတင်းတွေ အလျင်အမြန် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံဘက်က တင်ပြတဲ့ သူတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေဟာ အကြမ်းဖက်မှု တိုက်ဖျက်ရေး စစ်ဆင်ရေးတွေအဖြစ် အဓိက ရည်ရွယ်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်ကိုရော၊ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု မကျူးလွန်ဘဲ လူဦးရေကို အပြစ်ပေးဖို့ ဒါမှမဟုတ် အတင်းအဓမ္မ နေရာရွှေ့ပြောင်းဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့တာသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်ကိုပါ တရားသူကြီးတွေက ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။
၂၀၁၆-၁၇ တိုက်ခိုက်မှုတွေအတွင်း စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ လက်ရှိနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှု စွဲချက်တွေနဲ့ ICC (နိုင်ငံတွေကို မဟုတ်ဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေကို တရားစွဲဆိုတဲ့ တရားရုံး) ရဲ့ ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ခံထားရသူ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟောင်းဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ရွေးကောက်ခံအစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့တာကြောင့် လူပေါင်း သောင်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ရပါတယ်။ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အယုံအကြည် မရှိကြတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ပြီးနောက် ဧပြီလမှာ သူ့ကို အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။
ICJ မှာ စီရင်ချက်တွေကို အတင်းအကျပ် အကောင်အထည်ဖော်ခိုင်းနိုင်တဲ့ အာဏာ မရှိပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ စည်းနှောင်မှုရှိတယ်လို့ သတ်မှတ်ခံထားရပြီး သံတမန်ရေးအရ အလေးသာမှု ရှိသလို ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ အပါအဝင် နိုင်ငံတကာရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ပုံဖော်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် သဘောတူစာချုပ်အရ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ဖို့အတွက် ရိုဟင်ဂျာတွေကို “တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်စေ၊ အလုံးစုံဖြစ်စေ” ဖျက်ဆီးပစ်လိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာကို တရားရုံးက တွေ့ရှိရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ရှိမှာ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည် ၁.၂ သန်းခန့်ဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကော့စ်ဘဇားခရိုင်တစ်ဝိုက်က လူဦးရေ ထူထပ်လှတဲ့ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ အဓိက နေထိုင်နေကြပြီး မီးဘေးအန္တရာယ်တွေ၊ ကူးစက်ရောဂါတွေ၊ မုတ်သုံရာသီ မြေပြိုမှုတွေ၊ မလုံလောက်တဲ့ မိလ္လာစနစ်တွေနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ချက်တွေကြားမှာ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းတဲ့ အခြေအနေတွေကို ကြံ့ကြံ့ခံ ရင်ဆိုင်နေကြရပါတယ်။
သည်ဟိတ်ဂ် (The Hague) မြို့ အခြေစိုက် ဒီတရားရုံးက တရားသူကြီးတွေဟာ တခြား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်တွေကိုလည်း စီရင်ချက်ချပေးဖို့ တောင်းဆိုခံထားရပါတယ်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံက ဂါဇာကမ်းမြောင်ဒေသ ထိုးစစ်အတွင်း အစ္စရေးဟာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေး သဘောတူစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပြီး အစ္စရေးကတော့ ဒီစွပ်စွဲချက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငြင်းဆိုထားပါတယ်။ အဲဒီအမှု ပြီးပြတ်ဖို့ကတော့ နှစ်ပေါင်းများစွာ လိုပါသေးတယ်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တုန်းက ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ICJ ရဲ့ ကြားဖြတ်စီရင်ချက်မှာတော့ ဂါဇာက ပါလက်စတိုင်းတွေအပေါ် အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့တွေက လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု လုပ်ရပ်တွေ မကျူးလွန်မိစေဖို့ သေချာဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံကလည်း ရုရှားအပေါ် တရားစွဲဆိုထားတဲ့ အမှုတစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ မော်စကိုက အလုံးစုံ ကျူးကျော်စစ် စတင်ပြီး မကြာခင်မှာပဲ ကိယက်ဗ် (Kyiv) က ရုရှားဟာ တိုက်ခိုက်မှုကို အကြောင်းပြချက်ပေးနိုင်ဖို့အတွက် ယူကရိန်းအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်တွေကို လုပ်ကြံဖန်တီးခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။
The Guardian website မှ Jason Burke ရဲ့ US reacts cautiously to Myanmar genocide ruling as EU praises ‘critical’ role of UN’s top court (Fri 20 Nov 2026 11.57 GMT) ကို ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ပါတယ်။
