(ICJ စီရင်ချက်၊ နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အနာဂတ်)
တင်ဆက်သူ — ဒေါက်တာဖိုးဖြူ
ကော်ပိုရိတ်ဥပဒေဒါရိုက်တာ
International CogniLex Research Centre
(၁) အိမ်ပြန်လမ်းကို ဘယ်သူဖွင့်ပေးမှာလဲ
အိမ်တစ်လုံး မီးလောင်သွားရင် ပြန်ဆောက်လို့ရနိုင်ပါတယ်။ လယ်မြေတစ်ကွက် ဆုံးရှုံးသွားရင် ပြန်တောင်းလို့ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အသတ်ခံလိုက်ရတဲ့ မိသားစုဝင်တစ်ယောက်ကိုတော့ ဘယ်တရားရုံးကမှ အသက်ပြန်သွင်းပေးနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါဆို တရားမျှတမှုဆိုတာ ဘာလဲ။
ပြစ်မှုကျူးလွန်သူကို အရေးယူတာလား။ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ပြန်ပေးတာလား။ ဒါမှမဟုတ် နောက်တစ်ကြိမ် ဒီလိုအဖြစ်ဆိုးမျိုး မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတာလား။
တကယ်တော့ သုံးခုစလုံး လိုအပ်ပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (International Court of Justice – ICJ) က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအကြား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ အမှုအပေါ် စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာ
ဒီစီရင်ချက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တရားသူကြီးများ၏ သဘောထားကွဲလွဲမှု၊ သက်သေပြစံနှုန်းနဲ့ နိုင်ငံတော်တာဝန်ရှိမှုတို့အပေါ်
ဒါပေမဲ့ စီရင်ချက်တစ်စောင်ရဲ့ တန်ဖိုးကို တရားရုံးခန်းထဲက ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့တင် တိုင်းတာလို့ မရပါဘူး။ နစ်နာသူတွေရဲ့ ဘဝထဲကို တရားမျှတမှု ဘယ်လောက်ရောက်ရှိလာသလဲဆိုတာနဲ့
(၂) နိုင်ငံတော်မှာ တာဝန်ရှိတယ်ဆိုတာ ပြည်သူတွေမှာ အပြစ်ရှိတာလား
နိုင်ငံတော်ဆိုတာ လူသားတစ်ဦး မဟုတ်ပါဘူး။ သက်မဲ့ပစ္စည်းတစ်ခုလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အခွင့်အရေးနဲ့ တာဝန်တွေကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်တဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ် (Legal Person) ဖြစ်ပါတယ်။
အစိုးရက နိုင်ငံတော်ကိုယ်စား အာဏာကျင့်သုံးတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ပြည်သူတွေကတော့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လူမှုအသိုက်အဝန်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသုံးခုကို ရောထွေးလို့ မရပါဘူး။
International Law Commission ရဲ့ ၂၀၀၁ ခုနှစ် State Responsibility Articles၊ ပုဒ်မ ၄ အရ နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းများ၏ လုပ်ရပ်တွေကို နိုင်ငံတော်ထံ ဆက်စပ်သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက နိုင်ငံတကာဥပဒေချိုးဖောက်ခဲ့ရင် နိုင်ငံတော်မှာ တာဝန်ရှိလာနိုင်ပါတယ်။
သို့သော် အဲဒီအတွက် ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီဟာ ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူ ဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ICJ က နိုင်ငံတော်များအကြား ဥပဒေအငြင်းပွားမှုကို ဆုံးဖြတ်တာဖြစ်ပြီး လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းကို ထောင်ဒဏ်ချမှတ်တဲ့ ရာဇဝတ်တရားရုံး မဟုတ်ပါဘူး။
(၃) တရားသူကြီးတွေ သဘောထားကွဲလွဲရင် စီရင်ချက်က မတရားဘူးလား
တရားရုံးတစ်ရုံးမှာ တရားသူကြီးအားလုံး သဘောတူမှသာ တရားမျှတတယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။
ICJ Statute ပုဒ်မ ၅၅ အရ တရားသူကြီးအများစု၏ မဲဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် တရားသူကြီးအချို့ ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်းဟာ စီရင်ချက်ကို အလိုအလျောက် ပျက်ပြယ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်း မဟုတ်ပါဘူး။
သို့သော် ကန့်ကွက်သူတွေရဲ့ ဥပဒေအမြင်ကိုလည်း လျစ်လျူရှုလို့ မရပါဘူး။
မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာ
ဒီအငြင်းပွားချက်ကို ဥပဒေကြောင်းအရ စိစစ်ဖို့ လိုပါတယ်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် Bosnia v. Serbia နဲ့ ၂၀၁၅ ခုနှစ် Croatia v. Serbia စီရင်ထုံးတွေမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ရန် သီးခြားရည်ရွယ်ချက်ကို သက်သေပြရာ၌ တင်းကျပ်သော စံနှုန်းများ အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။
တရားမျှတမှုကို မဲအရေအတွက်တစ်ခုတည်းနဲ့ မတိုင်းတာသင့်ပါဘူး။ သက်သေ၊ ဥပဒေ၊ နှစ်ဖက်တင်ပြခွင့်နဲ့ စီရင်ချက်၏ အကြောင်းပြချက်တို့ကို ပေါင်းစပ်စစ်ဆေးရပါတယ်။
(၄) အကြမ်းဖက်မှုရပ်တန့်ရေးဟာ အစိုးရရဲ့ တာဝန်လား
လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို မကျူးလွန်ရုံနဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ တာဝန်ပြီးဆုံးသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
Genocide Convention ပုဒ်မ ၁ အရ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးရန်နဲ့ ပြစ်ဒဏ်ပေးရန် တာဝန်ရှိပါတယ်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် Bosnia v. Serbia စီရင်ထုံးမှာ ဆားဗီးယားနိုင်ငံဟာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးရန်တာဝန် ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း ICJ က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီစီရင်ထုံးက အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာတစ်ခု ပေးပါတယ်။
အန္တရာယ်ကို သိရှိခဲ့သလား။ သိရှိသင့်ခဲ့သလား။ တားဆီးနိုင်တဲ့ အခွင့်အလမ်းရှိခဲ့သလား။ ရှိခဲ့ရင် ဘာတွေလုပ်ခဲ့သလဲ။
ဒီမေးခွန်းတွေကို နိုင်ငံတော်က ဖြေဆိုရပါတယ်။
ဒါကြောင့် လူမျိုးရေးအခြေခံ အကြမ်းဖက်မှုအန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သတိပေးနိုင်တဲ့ စနစ်၊ တိုင်ကြားရေးယန္တရားနဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ တာဝန်ခံမှုကို တည်ဆောက်ဖို့ လိုပါတယ်။
(၅) ကျူးလွန်သူကို အရေးယူရင်း တရားမျှတမှုကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းမလဲ
Genocide Convention ပုဒ်မ ၄ အရ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကျူးလွန်
ဒါပေမဲ့ စွပ်စွဲခံရသူတိုင်းကို အပြစ်ရှိသူအဖြစ် ကြိုတင်သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။
အပြစ်မရှိကြောင်း ယူဆခံပိုင်ခွင့်၊ သက်သေများကို စိန်ခေါ်ခွင့်နဲ့ လွတ်လပ်သောတရားရုံးမှာ ခုခံချေပခွင့်တို့ကို လေးစားရပါတယ်။
အမှန်တရားဖော်ထုတ်ရေးအတွက် သက်သေတွေကိုလည်း ထိန်းသိမ်းရပါမယ်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့ ICJ ၏ ကြားဖြတ်အမိန့်မှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ သက်သေများကို ထိန်းသိမ်းရေးတာဝန် ပါဝင်ပါတယ်။
သက်သေကို ထိန်းသိမ်းတာဟာ နစ်နာသူအတွက်သာ မဟုတ်ပါဘူး။ စွပ်စွဲခံရသူကို မှားယွင်းစွာ အရေးယူမိခြင်းမှ ကာကွယ်ဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။
တရားမျှတမှုဆိုတာ လက်စားချေခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။
(၆) အိမ်ပြန်ချင်သူတစ်ယောက်အတွက် တရားမျှတမှုဆိုတာ ဘာလဲ
ဒုက္ခသည်စခန်းထဲမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်ခဲ့ရတဲ့ မိသားစုတစ်စုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။
သူတို့အတွက် အရေးကြီးဆုံးမေးခွန်းက အိမ်ပြန်နိုင်မလားဆိုတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ နေရပ်ပြန်ရေးဆိုတာ လူတွေကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ပြန်ပို့လိုက်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။
သူတို့နေထိုင်ခဲ့တဲ့ အိမ်တွေ ရှိသေးသလား။ လယ်မြေတွေ ပြန်ရနိုင်မလား။ ကလေးတွေ ကျောင်းတက်နိုင်မလား။ အလုပ်လုပ်နိုင်မလား။ လုံခြုံမှုရှိမလား။
ဒီမေးခွန်းတွေကို လက်တွေ့ဖြေရှင်းရပါတယ်။
နေရပ်ပြန်ရေးမှာ ဘေးကင်းလုံခြုံမှု၊ မိမိဆန္ဒအလျောက်ဖြစ်မှုနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရှိမှုတို့ကို အခြေခံစံနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုရပါတယ်။
မြေယာနဲ့ နေအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ပြန်လည်ပေးအပ်နိုင်ရေးအတွက်လည်း လွတ်လပ်သော တောင်းဆိုချက်စိစစ်ရေးစနစ် လိုအပ်ပါတယ်။
ပိုင်ဆိုင်မှုမှတ်တမ်း ပျောက်ဆုံးခဲ့သူတွေ၊ နေအိမ်ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသူတွေနဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေရဲ့ အခွင့်အရေးကိုပါ စဉ်းစားရပါတယ်။
(၇) လျော်ကြေးပေးလိုက်ရင် တရားမျှတမှု ပြည့်စုံပြီလား
ငွေကြေးလျော်ကြေးဟာ နစ်နာမှုကို ပြန်လည်ကုစားတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ငွေကြေးတစ်ခုတည်းနဲ့ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ မိသားစုဝင်၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာတို့ကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်အစားထိုးလို့ မရနိုင်ပါဘူး။
ILC State Responsibility Articles ပုဒ်မ ၃၁၊ ၃၅ နဲ့ ၃၆ တို့မှာ နစ်နာမှုအပြည့်အဝ ပြန်လည်ကုစားရေး၊ မူလအခြေအနေပြန်လည်ထားရှိရေးနဲ့ လျော်ကြေးပေးရေးဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောတရားတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
၁၉၂၈ ခုနှစ် Factory at Chorzów စီရင်ထုံးကလည်း နိုင်ငံတကာဥပဒေချိုးဖောက်မှုကြေ
ဒါကြောင့် လျော်ကြေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြန်လည်ထူထေ
(၈) စီရင်ချက်ကို မလိုက်နာရင် ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ
ICJ Statute ပုဒ်မ ၆၀ အရ စီရင်ချက်ဟာ အပြီးသတ်ဖြစ်ပြီး သာမန်အယူခံဝင်ခွင့် မရှိပါဘူး။
UN Charter ပုဒ်မ ၉၄ အရ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေမှာ စီရင်ချက်ကို လိုက်နာရမယ့် တာဝန်ရှိပါတယ်။
မလိုက်နာရင် အခြားအမှုသည်နိုင်ငံက ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီထံ တင်ပြနိုင်ပါတယ်။
သို့သော် စီရင်ချက်မလိုက်နာတာနဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုတွေ အလိုအလျောက် ချမှတ်ခံရမယ်၊ နိုင်ငံတော်ပိုင်ပစ္စည်းတွေ ချက်ချင်းသိမ်းယူခံရမယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။
နိုင်ငံတကာဥပဒေမှာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်တွေနဲ့ နိုင်ငံတော်ကိုယ်ခံစွမ်းအားဆို
ဒါပေမဲ့ စီရင်ချက်ကို မလိုက်နာခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေတာဝန် ပျောက်ကွယ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
(၉) မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လက်တွေ့ကျတဲ့ လမ်းကြောင်း
ပထမဆုံး စီရင်ချက်ကို ပြည်သူတွေ နားလည်နိုင်အောင် တိကျစွာ ဘာသာပြန်ထုတ်ပြန်သင့်ပါတယ်။
ထို့နောက် စီရင်ချက်ပါ တာဝန်တစ်ခုချင်းစီအတွက် တာဝန်ခံဌာန၊ အချိန်ဇယားနဲ့ စောင့်ကြည့်အကဲဖြတ်ရေးစနစ် သတ်မှတ်သင့်ပါတယ်။
ပထမရက် ၃၀ အတွင်း စီရင်ချက်စိစစ်ရေးနဲ့ သက်သေထိန်းသိမ်းရေးကို ဦးစားပေးနိုင်ပါတယ်။
နောက်ရက် ၆၀ အတွင်း စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး၊ နစ်နာသူစာရင်းနဲ့ ဥပဒေပြန်လည်စိစစ်ရေးကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။
သုံးလမှ တစ်နှစ်အတွင်း နေရပ်ပြန်ရေးအခြေအနေပြင်ဆင်ခြင်
နောက်ပိုင်းမှာ လျော်ကြေး၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ လွတ်လပ်သောအကဲဖြတ်မှုတို့ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သင့်ပါတယ်။
ဒီအချိန်ဇယားဟာ သုတေသနအရ အဆိုပြုထားတဲ့ လုပ်ငန်းအစီအစဉ်ဖြစ်ပြီး ICJ က သတ်မှတ်ထားတဲ့ အမိန့်အချိန်ဇယား မဟုတ်ပါဘူး။
နိဂုံး — စီရင်ချက်က စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ရပ်နေလို့ မရဘူး
နိုင်ငံတော်ကို ချစ်တယ်ဆိုတာ အစိုးရတစ်ရပ်ရဲ့ လုပ်ရပ်အားလုံးကို မှန်ကန်တယ်လို့ ပြောပေးရမယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ပါဘူး။
အမှားရှိခဲ့ရင် အမှားကို ပြုပြင်ခြင်း၊ နစ်နာသူတွေကို ကုစားပေးခြင်းနဲ့ နောက်တစ်ကြိမ် မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ခြင်းတို့ဟာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
နိုင်ငံတော်တာဝန်ရှိမှုဟာ ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီကို ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဥပဒေတာဝန်ကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ဖို့တော့ လိုပါတယ်။
တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နစ်နာသူတစ်ယောက်ရဲ့ အိမ်ကို တရားသူကြီးက ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆောက်ပေးလို့ မရပါဘူး။
အဲဒီတာဝန်ကို နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူတွေက ဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားမျှတမှုဆိုတာ တရားရုံးရဲ့ စီရင်ချက်နဲ့ စတင်နိုင်ပေမဲ့ နစ်နာသူတွေရဲ့ ဘဝထဲကို ရောက်ရှိလာတဲ့နေ့မှသာ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကျမ်းနှင့် ဥပဒေအကိုးအကားများ
၁။ Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (1948), Articles I–VI။
၂။ Statute of the International Court of Justice, Articles 55, 59–60။
၃။ Charter of the United Nations (1945), Article 94။
၄။ International Law Commission, Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (2001), Articles 1–4, 30–31, 35–37။
၅။ ICJ, Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro, Judgment, 26 February 2007။
၆။ ICJ, Croatia v. Serbia, Judgment, 3 February 2015။
၇။ PCIJ, Factory at Chorzów, Merits, Judgment No. 13, 13 September 1928။
၈။ ICJ, The Gambia v. Myanmar, Provisional Measures Order, 23 January 2020။
၉။ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာ
