စည်သွပ်ဘူးအစားအစာနှင့် ကျန်းမာရေး

မန္တလာ ဆရာမျိုး

ယနေ့ခေတ်တွင် အလုပ်များပြားခြင်း၊ ခရီးသွားလာရခြင်းနှင့် အစားအစာများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ သိမ်းဆည်း ထားလိုခြင်းတို့ကြောင့် စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများကို နေရာအနှံ့ အသုံးပြုလာကြသည်။ ငါးသေတ္တာ၊ အသားဘူး၊ နို့ဆီဘူး၊ ပဲဘူး၊ သစ်သီးဘူး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဘူးနှင့် အသင့်စားဟင်းလျာဘူးများသည် ဝယ်ယူရလွယ်ကူပြီး ချက်ပြုတ်ချိန်ကိုလည်း သက်သာစေသည်။ သို့သော် စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အမြဲတမ်း မကောင်းဟု ယူဆခြင်းနှင့် ဘူးထဲတွင် ထည့်ထားသမျှ အစားအစာတိုင်းကို စိတ်ချစွာ စားသုံးနိုင်သည်ဟု ထင်ခြင်းတို့သည် နှစ်မျိုးစလုံး မမှန်ကန်ပါ။ စည်သွပ်ဘူးအစားအစာ၏ ကျန်းမာရေးအကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ အစားအစာအမျိုးအစား၊ ပါဝင် ပစ္စည်းများ၊ ထုတ်လုပ်ပုံ၊ ဘူး၏အခြေအနေနှင့် စားသုံးသည့်ပမာဏတို့အပေါ် မူတည်နေသည်။

စည်သွပ်ဘူးပြုလုပ်ရာတွင် အစားအစာများကို သန့်ရှင်းစွာ ပြင်ဆင်ပြီး ဘူးအတွင်းသို့ ထည့်ကာ လေလုံအောင် ပိတ်၍ သတ်မှတ်အပူချိန်ဖြင့် အပူပေးသန့်စင်လေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အစားအစာပုပ်သိုးစေသော ပိုးမွှား များကို ဖျက်ဆီးနိုင်ပြီး အအေးခန်းမလိုဘဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ သိမ်းဆည်းထားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်ပွားချိန်၊ ခရီးရှည်သွားချိန်၊ အစားအစာလတ်လတ်ဆတ်ဆတ် မရရှိနိုင်သည့်ဒေသများနှင့် အချိန်မလုံလောက်သည့် အခါများတွင် စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများသည် အလွန်အသုံးဝင်သည်။

စည်သွပ်ထားခြင်းကြောင့် အစားအစာ၏ အာဟာရဓာတ်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ပရိုတင်း ဓာတ်၊ အဆီဓာတ်၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ သတ္တုဓာတ်နှင့် အမျှင်ဓာတ်အများစုမှာ ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။ သို့သော် အပူကို မခံနိုင်သော ဗီတာမင်စီနှင့် ဗီတာမင်ဘီအချို့မှာ အပူပေးပြုပြင်စဉ် လျော့နည်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စည်သွပ်ဘူး အစားအစာများကို လတ်ဆတ်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံနှင့် အခြားအာဟာရပြည့်ဝသည့် အစားအစာများ အစား လုံးဝအစားထိုးစားသုံးခြင်းထက် လိုအပ်သည့်အခါ ဖြည့်စွက်အသုံးပြုခြင်းက ပိုသင့်တော်သည်။

စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိကသတိထားရမည့်အချက်တစ်ခုမှာ ဆိုဒီယမ် (Sodium – ဆားတွင်ပါဝင်သောဓာတ်) များခြင်းဖြစ်သည်။ အရသာကောင်းစေရန်နှင့် အစားအစာကို ထိန်းသိမ်းရန် စည်သွပ် ဟင်းလျာ၊ အသား၊ ငါး၊ ပဲနှင့် ဟင်းချိုများတွင် ဆားအတော်များများ ထည့်သွင်းထားတတ်သည်။ ဆားအလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းသည် သွေးပေါင်ချိန်မြင့်တက်စေပြီး နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ လေဖြတ်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အကြံပြုချက်အရ အရွယ်ရောက်သူ တစ်ဦးသည် တစ်နေ့လျှင် ဆိုဒီယမ် ၂၀၀၀ မီလီဂရမ်အောက်၊ ဆားပမာဏအားဖြင့် ၅ ဂရမ်အောက်သာ စားသုံးသင့်သည်။

ထို့ကြောင့် စည်သွပ်ဘူးဝယ်ယူရာတွင် အာဟာရအချက်အလက်တံဆိပ်ပေါ်ရှိ Sodium သို့မဟုတ် Salt ပမာဏကို ဖတ်ရှုသင့်သည်။ “Low sodium” ဟုရေးထားသော ဆားနည်းအမျိုးအစား၊ “No added salt” ဟု ရေးထားသော ဆားထပ်မထည့်ထားသည့်အမျိုးအစားကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ပဲ၊ ပြောင်းဖူး၊ ငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အချို့ကို ဆားရည်ထဲထည့်ထားပါက ဆားရည်ကို သွန်ပစ်ပြီး သန့်ရှင်းသောရေဖြင့် အနည်းငယ်ဆေးကြောကာ စားသုံးခြင်းဖြင့် မျက်နှာပြင်တွင် ကပ်နေသော ဆားပမာဏအချို့ကို လျှော့ချနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးကြောပြီးဖြစ်၍ ဆားလုံးဝမရှိတော့ဟု မယူဆသင့်ပေ။

သစ်သီးစည်သွပ်ဘူး၊ နို့ဆီနှင့် အချိုပွဲဘူးများတွင် သကြားပမာဏ မြင့်မားနိုင်သည်။ သစ်သီးကို သဘာဝ အသီးဖျော်ရည်အစား သကြားရည်ပြင်းပြင်းထဲတွင် ထည့်ထားပါက စွမ်းအင်နှင့် သကြားစားသုံးမှုပိုများလာနိုင်သည်။ မကြာခဏနှင့် ပမာဏများစွာစားသုံးပါက ကိုယ်အလေးချိန်တိုးခြင်း၊ သွေးချိုဓာတ်ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲခြင်းနှင့် သွားပိုးစား ခြင်း တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် “Packed in water”၊ “In natural juice” သို့မဟုတ် “No added sugar” ဟု ဖော်ပြထားသော အမျိုးအစားများကို ဦးစားပေးရွေးချယ်သင့်သည်။

အသားဘူး၊ ဝက်အူချောင်းဘူးနှင့် အသင့်စားဟင်းလျာဘူးအချို့တွင် ဆားသာမက ပြည့်ဝဆီ၊ သကြား၊ အရသာ ဖြည့်စွက်ပစ္စည်းနှင့် အခြားပြုပြင်ထိန်းသိမ်းပစ္စည်းများလည်း များနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် “စည်သွပ်ဘူးဖြစ်ခြင်း” တစ်ခုတည်းကို ကြည့်၍ ကောင်းမကောင်း ဆုံးဖြတ်မည့်အစား ဘူးထဲတွင် မည်သည့်အစားအစာပါသနည်း၊ အာဟာရ တံဆိပ်တွင် ဘာတွေပါသနည်းကို ကြည့်ရမည်။ ဆားထပ်မထည့်ထားသော ပဲဘူး၊ ငါးဘူးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဘူး တို့သည် အချို့သော ဆားများသော အသင့်စားအသားဘူးများထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ရွေးချယ်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။

စည်သွပ်ဘူး၏ အတွင်းမျက်နှာပြင်ကို သတ္တုနှင့် အစားအစာ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုမရှိစေရန် အလွှာတစ်ခုဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားလေ့ရှိသည်။ အချို့သော အလွှာများတွင် Bisphenol A (BPA) ကို ယခင်က အသုံးများခဲ့သောကြောင့် အစားအစာထဲသို့ ဓာတုပစ္စည်းများ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ BPA နှင့်ပတ်သက်သော သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်နှင့် နိုင်ငံအသီးသီး၏ စည်းမျဉ်းများမှာ တစ်ထပ်တည်း မဟုတ်သော်လည်း အမေရိကန် FDA က လက်ရှိအစားအစာများတွင် တွေ့ရသော ပမာဏနှင့် ခွင့်ပြုထားသည့် အသုံးပြုမှုများအရ ဘေးကင်းကြောင်း သုံးသပ်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။ စားသုံးသူများအနေဖြင့် စိုးရိမ်ပါက “BPA-free” ဟု ဖော်ပြထားသော ထုပ်ပိုးပစ္စည်းကို ရွေးချယ်ခြင်း၊ စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများကို နေ့စဉ်အဓိကအစားအစာအဖြစ် အလွန်အကျွံမစားခြင်းနှင့် ဘူးကို မီးပေါ်တင်၍ တိုက်ရိုက်အပူမပေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။

စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများတွင် ရှားပါးသော်လည်း အလွန်အန္တရာယ်ကြီးမားသော ပြဿနာမှာ Botulism ဟုခေါ်သည့် ပြင်းထန်သော အစာအဆိပ်သင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစားအစာကို မမှန်ကန်စွာ စည်သွပ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ဘူး၏အလုံပိတ်စနစ် ပျက်စီးခြင်းကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသော ပိုးမွှားနှင့် အဆိပ်အတောက်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဘူးဖောင်းနေခြင်း၊ ယိုစိမ့်နေခြင်း၊ သံချေးအလွန်တက်နေခြင်း၊ အပေါက်ဖြစ်နေခြင်းနှင့် ဘူးအဖုံး သို့မဟုတ် ဘေးဆက်ကြောင်းအနီးတွင် နက်ရှိုင်းစွာ ချိုင့်နေခြင်းတို့သည် သတိပေးလက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ FDA သည် ဖောင်းနေသောဘူး၊ ယိုစိမ့်နေသောဘူးနှင့် ဘူးဆက်ကြောင်းတစ်လျှောက် ချိုင့်နေသောဘူးများကို မဝယ်ယူရန် အကြံပြုထားသည်။ USDA ကလည်း ဖောင်းခြင်း၊ ယိုစိမ့်ခြင်း၊ သံချေးတက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ ချိုင့်နေသော စည်သွပ်ဘူးများကို မဝယ်ယူရန် သတိပေးထားသည်။

သံသယဖြစ်ဖွယ် ဘူးတစ်ဘူးကို ဖွင့်ပြီး အနံ့ခံကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ်မြည်းကြည့်ခြင်းသည် မပြုလုပ်သင့်သော အန္တရာယ်ရှိသည့် အပြုအမူဖြစ်သည်။ အန္တရာယ်ရှိသော အဆိပ်အချို့သည် အနံ့၊ အရသာနှင့် အရောင်ပြောင်းလဲမှု မသိသာဘဲ ရှိနေနိုင်သည်။ ဘူးဖောင်းနေပါက မဖောက်သင့်၊ မဖိသင့်၊ မစားသင့်ဘဲ လူနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်တို့ မထိတွေ့နိုင်အောင် စနစ်တကျ စွန့်ပစ်သင့်သည်။ ဘူးဖွင့်ချိန်တွင် အရည် သို့မဟုတ် အမြှုပ်များ အလွန်ပြင်းထန်စွာ ပန်းထွက်လာခြင်း၊ အစားအစာ၏ အရောင်၊ အနံ့ သို့မဟုတ် အသားအရည် ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းကို တွေ့ရှိလျှင်လည်း မမြည်းဘဲ စွန့်ပစ်ရမည်။

စည်သွပ်ဘူးဝယ်ယူချိန်တွင် ထုတ်လုပ်သည့်နေ့၊ သက်တမ်းကုန်ဆုံးရက်၊ အာဟာရတံဆိပ်၊ ပါဝင်ပစ္စည်း စာရင်းနှင့် ဘူး၏အခြေအနေတို့ကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ ဘူးအနည်းငယ် ချိုင့်ရုံဖြစ်သော်လည်း အဖုံး၊ အောက်ခြေ သို့မဟုတ် ဆက်ကြောင်းအနီးတွင် ချိုင့်နေပါက လုံခြုံရေးအတွက် မရွေးချယ်ခြင်းက ပိုကောင်းသည်။ တံဆိပ်မရှိသောဘူး၊ ထုတ်လုပ်သူနှင့် သက်တမ်းမသိရသောဘူး၊ သံချေးစား၍ ဘူးသားပါးနေသောဘူးနှင့် အပူချိန်မြင့်သောနေရာတွင် ကြာမြင့်စွာထားရှိထားသောဘူးတို့ကိုလည်း ရှောင်သင့်သည်။

အိမ်တွင် စည်သွပ်ဘူးများကို အေးမြခြောက်သွေ့ပြီး နေရောင်တိုက်ရိုက်မကျသောနေရာတွင် သိမ်းဆည်းရမည်။ မီးဖိုဘေး၊ ကားအတွင်း၊ သံမဏိအမိုးအောက် အပူချိန်မြင့်သည့်နေရာနှင့် ရေစိုတတ်သောနေရာများတွင် မထားသင့်ပေ။ အသစ်ဝယ်ထားသောဘူးကို နောက်ဘက်တွင်ထားပြီး အရင်ဝယ်ထားသောဘူးကို ဦးစွာအသုံးပြုသည့် “First in, first out” စနစ်ကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်။ ဘူးမဖွင့်မီ အဖုံးအပေါ်ပိုင်းကို သန့်ရှင်းစွာ ဆေးကြောသုတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဘူးဖွင့်စဉ် အပြင်ဘက်ရှိ ဖုန်မှုန့်နှင့် ပိုးမွှားများ အစားအစာထဲကျရောက်ခြင်းကို လျှော့ချနိုင်သည်။

ဘူးဖွင့်ပြီးနောက် မစားကုန်သေးသော အစားအစာကို အခန်းအပူချိန်တွင် ကြာမြင့်စွာ မထားသင့်ပေ။ ဖန် သို့မဟုတ် အစားအစာထည့်ရန်သင့်တော်သော သန့်ရှင်းသည့်ဘူးတစ်ခုထဲသို့ ပြောင်းထည့်၍ အဖုံးပိတ်ကာ ရေခဲသေတ္တာထဲတွင် သိမ်းဆည်းခြင်းက အစားအစာ၏ အရသာနှင့် အရည်အသွေးကို ပိုကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်ဟု USDA က အကြံပြုထားသည်။ ဖွင့်ပြီးသားအစားအစာကို ဘယ်လောက်ကြာကြာထားနိုင်သည်မှာ အစားအစာ အမျိုးအစား နှင့် ထုတ်လုပ်သူ၏ ညွှန်ကြားချက်ပေါ် မူတည်သဖြင့် ထုပ်ပိုးပေါ်ရှိ သိမ်းဆည်းနည်းကို လိုက်နာသင့်သည်။

စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများသည် အလိုအလျောက် “ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသောအစားအစာ” မဟုတ် သကဲ့သို့ အတိုင်းအဆမရှိ စိတ်ချစွာစားနိုင်သည့် အစားအစာလည်း မဟုတ်ပါ။ မှန်ကန်သောအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်ခြင်း၊ ဆားနှင့် သကြားပမာဏကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ဘူးပျက်စီးမှုရှိမရှိ ကြည့်ရှုခြင်း၊ သက်တမ်းနှင့် သိမ်းဆည်းနည်းကို လိုက်နာခြင်း တို့ပြုလုပ်ပါက အဆင်ပြေပြီး အသုံးဝင်သော အစားအစာတစ်မျိုးအဖြစ် အသုံးချနိုင်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်စားသောက်မှု ပုံစံတွင် လတ်ဆတ်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ အစေ့အဆန်၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ငါးနှင့် အသားအဆီနည်းတို့ကို အဓိကထား၍ စည်သွပ်ဘူးအစားအစာများကို အရေးပေါ်အခြေအနေ သို့မဟုတ် အဆင်ပြေစေရန် ဖြည့်စွက်အသုံးပြုခြင်း ကသာ ကျန်းမာရေးအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။

မန္တလာ ဆရာမျိုး

မန္တလာ ဆရာမျိုးဟာ ဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)ရဲ့ ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာမျိုးသက်တင် ဖြစ်ပါတယ်။