မတ် ၂၈-၂၀၂၆
MT(VOM)
အခု ၂၉ ရက်မြောက်နေ့ (၂၀၂၆၊ မတ်လ ၂၈ ရက်) မှာတော့ စစ်ပွဲက တော်တော်လေး အခြေအနေ တင်းမာလာပါတယ်။ အစ္စရေးက အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယား စက်ရုံတွေကို တိုက်ခိုက်လိုက်ပြီလို့ အတည်ပြုထားပါတယ်။
နျူကလီးယားစက်ရုံတွေ အထိနာခြင်း
အစ္စရေးဘက်က အီရန်ရဲ့ အဓိက နျူကလီးယားနေရာ ၂ ခုကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။
အရတ်ခ် (Arak) နူကလီးယားစက်ရုံ
လက်နက်လုပ်လို့ရတဲ့ ပလူတိုနီယမ်တွေ ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်ဆိုပြီး တိုက်ခိုက်ခဲ့တာပါ။
ယာ့ဇ် (Yazd) ယူရေနီယံသန့်စင်စက်ရုံ
ဒါဟာ အီရန်မှာ တစ်ခုတည်းရှိတဲ့ စက်ရုံဖြစ်လို့ အီရန်ရဲ့ နူကလီးယားစီမံကိန်း တော်တော်လေး ထိခိုက်သွားပါတယ်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နူကလီးယားအေဂျင်စီ (IAEA) ကတော့ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုတွေ ပျံ့နှံ့တာမျိုးတော့ မရှိသေးဘူးလို့ ပြောထားပါတယ်။
စီးပွားရေးနဲ့ စက်မှုဇုန်များ ပျက်စီးခြင်း
အီရန်ရဲ့ အကြီးဆုံး သံမဏိစက်ရုံကြီး (Khuzestan Steel) လည်း တိုက်ခိုက်ခံရလို့ လုံးဝ ရပ်ဆိုင်းသွားပါပြီ။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က အီရန်ကို ၁၀ ရက်အတွင်း ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပြန်ဖွင့်ပေးဖို့ ရာဇသံပေးထားပါတယ်။ မဖွင့်ပေးရင် အီရန်ရဲ့ စွမ်းအင်စက်ရုံတွေ အကုန်ဖျက်ဆီးပစ်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်ထားပါတယ်။
လက်တုံ့ပြန်မှုနဲ့ ထိခိုက်ကျဆုံးမှုများ
အီရန်ဘက်က ပြန်ပစ်တဲ့ ဒုံးကျည်တွေကြောင့် ဆော်ဒီအာရေဗျမှာရှိတဲ့ အမေရိကန် လေတပ်စခန်းက စစ်သည် ၁၀ ယောက်ကျော် ဒဏ်ရာရသွားပါတယ်။
ယီမင်နိုင်ငံက ဟူသီ (Houthi) အဖွဲ့တွေကလည်း အစ္စရေးနိုင်ငံထဲကို ဒုံးကျည်တွေနဲ့ စတင် တိုက်ခိုက်လာပါတယ်။
အီရန်နိုင်ငံထဲမှာတော့ အရပ်သား ၂၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရတယ်လို့ အီရန်အစိုးရဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
အစ္စလာမ္မာဘတ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ (Islamabad Summit)
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အစ္စလာမ္မာဘတ် (Islamabad) မှာအရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ စစ်မီးပိုမတောက်အောင် တားဆီးဖို့ ကြိုးပမ်းနေတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုလည်းပြုလုပ်နေပါတယ်။
ဘယ်သူတွေ ပါဝင်သလဲ
ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ တူရကီနဲ့ အီဂျစ်နိုင်ငံတို့က နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေဟာ ပါကစ္စတန်အစိုးရရဲ့ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုနဲ့ တွေ့ဆုံနေကြတာပါ။ ဒါဟာ အစ္စလာမ်ကမ္ဘာရဲ့ သြဇာကြီးနိုင်ငံတွေ စုပေါင်းပြီး စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်ဖို့ ကြိုးစားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဓိက ဆွေးနွေးချက်များ
စစ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုမှု
အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားနဲ့ စွမ်းအင်ကဏ္ဍတွေကို အစ္စရေးက ဆက်ပြီး မတိုက်ခိုက်ဖို့နဲ့ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရန်ကလည်း ဒေသတွင်းက အမေရိကန် အခြေစိုက်စခန်းတွေကို ဒုံးကျည်နဲ့ မပစ်ဖို့ ကြားခံညှိနှိုင်းနေကြပါတယ်။
ရေကြောင်းလမ်း ဖွင့်ပေးရေး
အမေရိကန်သမ္မတ ထရန့်က ရာဇသံပေးထားတဲ့ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို အီရန်ဘက်က ပြန်ဖွင့်ပေးဖို့ ဆော်ဒီနဲ့ တူရကီတို့က တိုက်တွန်းနေပါတယ်။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အခြေအနေ ဆိုးဝါးမသွားဖို့အတွက် အလွန်အရေးကြီးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အရပ်သား ထိခိုက်မှု လျှော့ချရေး
အီဂျစ်နိုင်ငံကတော့ စစ်ပွဲကြောင့် အပြစ်မဲ့ အရပ်သားတွေ ထိခိုက်နေတာကို ချက်ချင်းရပ်ဖို့ အလေးအနက် တောင်းဆိုထားပါတယ်။
လက်ရှိ ရလဒ်
အခုအချိန်အထိတော့ တိကျတဲ့ သဘောတူညီချက် (Agreement) မရသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီသုံးနိုင်ငံကနေတစ်ဆင့် အမေရိကန်နဲ့ အီရန်ကြားမှာ “စကားပြောဆိုခွင့်လမ်းကြောင်း” တစ်ခု ပေါ်လာအောင် ကြိုးစားနေတာကတော့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အစ္စလာမ္မာဘတ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲကနေ ဒီကနေ့ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ “အရေးပေါ် ပူးတွဲကြေညာချက်” (Joint Statement) အသေးစိတ်ကို အချက်အလက်အလိုက် စုစည်းတင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်၊
ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ တူရကီနဲ့ အီဂျစ်နိုင်ငံတို့ရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေဟာ အောက်ပါအချက် ၄ ချက်ကို အဓိက သဘောတူညီခဲ့ကြပါတယ်။
အနီရောင်မျဉ်း (Red Line) သတ်မှတ်ခြင်း
အစ္စရေးအနေနဲ့ အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားစက်ရုံတွေနဲ့ အရပ်သားအခြေပြု စက်မှုဇုန်တွေကို တိုက်ခိုက်နေတာကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ဖို့ တရားဝင်တောင်းဆိုလိုက်ပါတယ်။ ဒီလိုတိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ ဒေသတွင်းတင်မကဘဲ တစ်ကမ္ဘာလုံးရဲ့ နျူကလီးယားဘေးအန္တရာယ်ကို ခြိမ်းခြောက်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ရေကြောင်းလမ်း လုံခြုံရေးအတွက် ကြားဝင်စေ့စပ်ခြင်း
အီရန်အစိုးရအနေနဲ့ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပြန်ဖွင့်ပေးဖို့ ဆော်ဒီနဲ့ တူရကီတို့က အီရန်ကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း အမေရိကန်ဘက်က အီရန်အပေါ် ထပ်တိုးမယ့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုတွေကို ဆိုင်းငံ့ထားပေးဖို့ အီဂျစ်ကတစ်ဆင့် အိမ်ဖြူတော်ကို ညှိနှိုင်းပေးမယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။
ယာယီအပစ်ရပ်ရေး (Humanitarian Ceasefire)
လာမယ့် ၇၂ နာရီအတွင်းမှာ နှစ်ဖက်စလုံးကနေ တိုက်ခိုက်မှုတွေ လျှော့ချပေးဖို့နဲ့ “လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ စင်္ကြံ” (Humanitarian Corridor) တစ်ခု ဖွင့်လှစ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။ ဒါမှသာ စစ်ဘေးသင့်နေတဲ့ အီရန်အရပ်သားတွေဆီ ဆေးဝါးနဲ့ အစားအသောက်တွေ ပို့ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အစ္စလာမ်မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ
ဒီသုံးနိုင်ငံဟာ ပါကစ္စတန်နဲ့အတူ ပူးပေါင်းပြီး အစ္စလာမ်မစ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ရဲ့ အရေးပေါ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတစ်ခုကို နောက်ထပ် ၄၈ နာရီအတွင်း ခေါ်ယူဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးအပေါ် နိုင်ငံတကာဖိအား ပိုပေးနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်တာပါ။
ဒီကြေညာချက်ဟာ စစ်ပွဲကို ချက်ချင်းရပ်တန့်နိုင်မှာ မဟုတ်သေးပေမဲ့ “တတိယအင်အားစု” တစ်ခုအနေနဲ့ အစ္စလာမ်နိုင်ငံကြီးတွေ စုစည်းမိသွားတာကတော့ တင်းမာမှုတွေကို လျှော့ချရာမှာ အထောက်အကူပြုနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆော်ဒီနဲ့ အီရန်ကြား ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဆက်ဆံရေးက ဒီနေရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်နေပါတယ်။
Source : Al Jazeera
