MT(VOM)
ကမ္ဘာ့ပထဝီနိုင်ငံရေးဟူသည်မှာ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားပြောင်းလဲနေသော တိမ်တောင်များနှင့် တူလှပေသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံဟူသည် ရွေးချယ်ခွင့်မရှိဘဲ ပထဝီဝင်က ပေးအပ်သော ကံကြမ္မာတစ်ခုဖြစ်လေသည်။ မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် ခေတ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ အပြန်အလှန် သွားလာဆက်ဆံမှု သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များစွာဖြင့် ပြည့်လွှမ်းနေခဲ့လေသည်။
လွတ်လပ်ရေး မရမီကာလများဆီသို့ မျှော်ကြည့်လျှင် မြန်မာ့အမျိုးသားခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အိန္ဒိယခေါင်းဆောင်ကြီး ပန်ဒစ်နေရူးတို့၏ သမိုင်းဝင်တွေ့ဆုံမှုများ၊ အာရှတိုက်၏ ကံကြမ္မာကို ပူးတွဲပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများသည် ခေတ်သစ် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၏ အုတ်မြစ်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် လန်ဒန်သွားရာလမ်း ဒေလီ၌ ရပ်နားစဉ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား နေရူးက အနွေးထည်ကုတ်အင်္ကျီ ခြုံလွှမ်းပေးခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံရေးအရသာမက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရပါ နက်ရှိုင်းလှသော သံယောဇဉ်၏ ပြယုတ်တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ [1]
ထို့နောက် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုနှင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နေရူးတို့၏ ခေတ်တွင်မူ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ရွှေရောင်လွှမ်းသော အထွတ်အထိပ်ကာလသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပေသည်။ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ဩဇာခံမဖြစ်စေရေးအတွက် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု ကြီးကို လက်တွဲ၍ အသက်သွင်းခဲ့ကြသလို၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး (ပဉ္စသီလ) မူများကိုလည်း ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ပူးတွဲကြေညာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ [2]
သို့ရာတွင် သမိုင်းရေစီးကြောင်းသည် အမြဲတစေ ဖြောင့်တန်းမနေတတ်ချေ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဦးနေဝင်း ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီ အာဏာရလာပြီးနောက် တံခါးပိတ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ချိန်တွင် နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များအကြား အနေအထိုင် စိမ်းသွားခဲ့ကြသည်။ သို့တိုင်အောင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ရှောင်လွှဲမရသော နယ်စပ်ရေးရာများနှင့် ခွဲထွက်ရေးသူပုန်များ၏ အရေးကိစ္စများကြောင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်များဖြစ်ကြသော အင်ဒီရာဂန္ဒီ၊ ရာဂျစ်ဂန္ဒီ တို့နှင့် မြန်မာခေါင်းဆောင် ဦးနေဝင်းတို့သည် မလွဲမသွေ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဉ်သည် အေးစက်နေသော ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်နွေးထွေးစေရန် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ [3]
၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးအခင်းအပြီးတွင် အိန္ဒိယသည် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးကို အပြင်းအထန် ထောက်ခံခဲ့သဖြင့် ဆက်ဆံရေး လွန်စွာတင်းမာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နာရစင်ဟာရာအို (Narasimha Rao) က “အရှေ့မျှော်ဝါဒ” (Look East Policy) ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ တရုတ်၏ ဩဇာကြီးမားလာမှုကို ချိန်ခွင်လျှာညှိရန် နဝတ/နယက အစိုးရ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ) နှင့် လက်တွေ့ကျကျ ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ ဤလက်တွေ့ကျဝါဒသည် ဝန်ကြီးချုပ် အတ္တလ်ဘီဟာရီ ဗာဂျ်ပါယီ (Atal Bihari Vajpayee) နှင့် မန်မိုဟန်ဆင်း (Manmohan Singh) တို့ လက်ထက်အထိ ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေးနှင့် နယ်စပ်လုံခြုံရေးကို ရှေ့တန်းတင်ကာ အပြန်အလှန် ခရီးစဉ်များဖြင့် ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ [4]
ဦးသိန်းစိန်၏ အကူးအပြောင်းကာလနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အစိုးရလက်ထက်များတွင်မူ အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နရင်ဒရာမိုဒီ (Narendra Modi) က ၎င်း၏မူဝါဒကို “အရှေ့ဆီသို့ လုပ်ငန်းစဉ်” (Act East Policy) အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ကာ အိမ်နီးချင်းကောင်းဆက်ဆံရေးကို အရှိန်အဟုန်သစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သမိုင်းဝင် အပြန်အလှန် ခရီးစဉ်များနှင့်အတူ လုံခြုံရေးအပြင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံကိန်းများကိုပါ အလေးပေးလာခဲ့ကြသည်။ [5]
ယခုအခါ သမိုင်းဘီးသည် တစ်ကျော့ပြန်လည်လာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိ နိုင်ငံရေးရှုပ်ထွေးမှုများကြားတွင် မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ အိန္ဒိယခရီးစဉ်သည် ခေတ်သစ်ပထဝီနိုင်ငံရေးတွင် မြန်မာအစိုးရသစ် အတွက် အရေးပါသော ခြေလှမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာပေတော့သည်။
နိုင်ငံရေးအရ တရားဝင်မှု ရယူခြင်း (The Quest for Legitimacy)
ယခုခရီးစဉ်၏ အဓိက မောင်းနှင်အားတစ်ခုမှာ နိုင်ငံရေးအရ တရားဝင်မှု (Political Legitimacy) ရယူရေးပင် ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာစာမျက်နှာတွင် အထီးကျန်ဆန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော မြန်မာအစိုးရအတွက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သလို မြင့်တက်လာသော အာရှအင်အားကြီးနိုင်ငံဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၏ ဖိတ်ကြားမှု သို့မဟုတ် လက်ခံတွေ့ဆုံမှုသည် နိုင်ငံရေးအရ ကြီးမားသော အသက်ရှူပေါက်တစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ အိန္ဒိယအနေဖြင့်လည်း ၎င်း၏ Act East Policy အား ဆက်လက်အသက်သွင်းရန်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း တရုတ်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟန့်တားရေး (Strategic Balancing) တို့အတွက် မြန်မာအစိုးရနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို မလွဲမသွေ ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ [6]
သံခင်းတမန်ခင်း စစ်တုရင်ခုံပေါ်က NUG နှင့် အစိုးရတို့၏ အားပြိုင်မှု
ဤနေရာတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှသည်မှာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရတို့၏ အိန္ဒိယနိုင်ငံအပေါ် ချဉ်းကပ်ပုံ ကွာခြားချက်များပင် ဖြစ်သည်။ NUG ဘက်မှ ဒီမိုကရေစီစံတန်ဖိုးများ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် လူ့အခွင့်အရေးတို့ကို ရှေ့တန်းတင်ကာ အိန္ဒိယအစိုးရနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များထံ တရားဝင်လမ်းကြောင်းမှသော်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး (People-to-people relations) မှသော်လည်းကောင်း ချဉ်းကပ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အိန္ဒိယ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည် လက်တွေ့ကျဝါဒ (Pragmatism) ကို အခြေခံလေသည်။ အိန္ဒိယသည် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးကို နှုတ်ခမ်းဖျားဖြင့် ထောက်ခံလေ့ရှိသော်လည်း၊ မြေပြင်လက်တွေ့တွင် အမှန်တကယ် အာဏာစက်သက်ရောက်နေသူ (De Facto Power) ကိုသာ ၎င်းတို့၏ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားအတွက် ရွေးချယ်ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နယူးဒေလီသည် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် တရားဝင်လမ်းကြောင်းမှ ဆက်ဆံခြင်းထက် လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် ယန္တရားများကို ချုပ်ကိုင်ထားနိုင်သော လက်ရှိအစိုးရနှင့်သာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး သဘောတရားအရ ချဉ်းကပ်ဆက်ဆံနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရပေသည်။ [7]
လုံခြုံရေးဦးစားပေး နယ်စပ်အရေး
မိုင်ပေါင်း ၁,၆၄၃ မိုင်မျှ ရှည်လျားလှသော နယ်စပ်မျဉ်းသည် နှစ်နိုင်ငံစလုံးအတွက် သွေးကြောသဖွယ်ဖြစ်သလို၊ အမြဲတစေ သတိထားရမည့် မီးတောင်ရှင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။ မဏိပူရ်၊ နာဂလန်းနှင့် မီဇိုရမ် စသည့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များရှိ ခွဲထွက်ရေးသူပုန်အဖွဲ့များသည် မြန်မာ့နယ်စပ်ကို ခိုလှုံရာအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိရာ အိန္ဒိယအတွက် လုံခြုံရေးအရ အလွန်အကဲဆတ်လှသည်။ ယခုခရီးစဉ်တွင် နယ်စပ်လုံခြုံရေး၊ လက်နက်မှောင်ခိုကိစ္စများနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မှုခင်းများ တားဆီးနှိမ်နင်းရေးတို့သည် ဆွေးနွေးပွဲစားပွဲဝိုင်း၏ ထိပ်တန်းအကြောင်းအရာများ ဖြစ်လာမည်မှာ မလွဲဧကန်ပင်တည်း။
မြေပြင်အရှိတရား သို့မဟုတ် ရက္ခိုင့်တပ်မတော်
ပထဝီနိုင်ငံရေးတွင် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေတတ်သော အရာမှာ အင်အားချိန်ခွင်လျှာပင် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် (ပလက်ဝဒေသ) ဘက်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ၏ စစ်ရေးအရ အသာစီးရမှုသည် အိန္ဒိယအတွက် ခေါင်းခဲစရာ ဖြစ်လာသည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၏ ဒေါ်လာ သန်း ၄၈၀ တန် ကုလားတန် ဘက်စုံသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်း (Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project) ဖြတ်သန်းရာ အဓိကလမ်းကြောင်းများကို AA က ထိန်းချုပ်ထားလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။
ဤအခြေအနေတွင် အိန္ဒိယအစိုးရသည် နေပြည်တော်နှင့် ဆက်ဆံရေးကို မပြတ်စေဘဲ မြေပြင်တွင် အမှန်တကယ် ဩဇာလွှမ်းမိုးထားနိုင်သော AA နှင့်လည်း မသိမသာ ထိတွေ့ဆက်ဆံရမည့် အကျပ်အတည်း (Geopolitical Dilemma) ယဆီသို့ ဆိုက်ရောက်နေပေသည်။ ဤခရီးစဉ်အတွင်း ကုလားတန်စီမံကိန်း လုံခြုံရေးနှင့် ရခိုင်နယ်စပ် တည်ငြိမ်ရေးအတွက် အိန္ဒိယ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြေလျှော့ပေးရန် မြန်မာအစိုးရဘက်မှ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရမည် ဖြစ်ပေသည်။ [8]
အနာဂတ် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး အလားအလာ
နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ခရီးစဉ်ဟူသည် ရိုးရှင်းသော အလည်အပတ်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတော်၏ အနာဂတ်လမ်းကြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယတို့၏ အနာဂတ်ဆက်ဆံရေးသည် လွန်စွာ ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော ကြိုးတန်းလျှောက်ပြဇာတ် တစ်ပုဒ်နှင့် တူပေလိမ့်မည်။ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ချိန်ခွင်လျှာညှိလိုသော အိန္ဒိယနှင့် နိုင်ငံတကာမျက်နှာစာတွင် တရားဝင်မှုရှာဖွေနေသော မြန်မာအစိုးရတို့၏ အပြန်အလှန် လိုအပ်ချက်များသည် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်မောင်းနှင်သွားမည် ဖြစ်သည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း ပြည်တွင်းစစ်၏ ဂယက်များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ၏ နယ်မြေစိုးမိုးမှုများသည် အိန္ဒိယ၏ “လက်တွေ့ကျဝါဒ” ကို အစဉ်အမြဲ စမ်းသပ်နေမည် ဖြစ်ပေရာ၊ လာမည့်နှစ်များအတွင်း နယူးဒေလီနှင့် နေပြည်တော်တို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အပေးအယူ အလျှော့အတင်းများ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော သံတမန်ရေး ကစားကွက်များဖြင့်သာ ဆက်လက် ခရီးနှင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်တင်ပြလိုက်ရပါသည်။
MT(VOM)
Photo -Ministry of External Affair of India
Ref
[1] သန့်မြင့်ဦး (၂၀၀၆)။ The River of Lost Footsteps: Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux.
[2] ဦးနု – တာတေစနေသား
[3] ကျော်ရင်လှိုင် (၂၀၁၄)။ Myanmar’s Foreign Policy under the Military Government.
[4] Egreteau, Renaud. (၂၀၀၃)။ Wooing the Generals: India’s New Burma Policy. Authorspress.
[5] အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (MEA). (၂၀၁၈)။ India-Myanmar Bilateral Relations Report.
[6] နိုင်ငံတကာ အကျပ်အတည်းလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (International Crisis Group). (၂၀၂၃)။ India’s Pragmatic Approach towards Myanmar’s Crisis.
[7] အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (MEA) လေ့လာစောင့်ကြည့်မှု အစီရင်ခံစာများ (၂၀၂၄-၂၀၂၅)။ အိမ်နီးချင်း ပထမမူဝါဒ (Neighbourhood First Policy) နှင့် မြန်မာ့အရေး ချဉ်းကပ်မှု။
[8] Bhaumik, Subir. (၂၀၂၄)။ The Arakan Army’s Rise and India’s Kaladan Dilemma. Journal of Asian Security and International Affairs.
