(ကုန်းဘောင်ခေတ်မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ခေတ်အထိ)
MT(VOM)
သမိုင်းဆိုတာ နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်ကြည့်ဖို့တင်မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်ကို လမ်းခင်းဖို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ ဗမာပြည်ဟာ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အင်အားကြီးမားတဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးနဲ့ နယ်နိမိတ်ချင်း ကီလိုမီတာ နှစ်ထောင်ကျော် ထိစပ်နေတာမို့ ရှေးပဝေသဏီကတည်းက ဒွန်တွဲနေခဲ့တဲ့ အိမ်နီးချင်းတွေပါ။ နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် မုန်းတလှည့် ပြုံးတလှည့်၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိုက် ချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်တွေ ချုပ်ဆိုလိုက်နဲ့ သံတမန်ရေး ကစားကွက်တွေ ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေး ရှိခဲ့တာကို တွေ့ရမှာပါ။ အဲဒီလို ခေတ်အဆက်ဆက် ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ စာချုပ်တွေအကြောင်းကို ကုန်းဘောင်ခေတ်ကနေ မနေ့တနေ့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အစိုးရလက်ထက်အထိ အချက်အလက်စုံစုံလင်လင်နဲ့ သမိုင်းအကွေ့အကောက်တွေကို ပြန်ပြောင်းသုံးသပ် တင်ပြပေးချင်ပါတယ်။
(၁)ကုန်းဘောင်ခေတ် ကောင်းတုံစာချုပ် (၁၇၆၉)
ရှေးပုဂံခေတ်ကတည်းက တရုတ်-ဗမာ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပေမယ့် အပြန်အလှန် လေးစားမှုရှိတဲ့ ပထမဆုံး တရားဝင်စာချုပ်လို့ ပြောရင်တော့ ကုန်းဘောင်ခေတ်မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ “ကောင်းတုံစာချုပ်” (Kaungton Treaty) ကိုပဲ ပြေးမြင်ရမှာပါ။ ၁၇၆၅ ခုနှစ်ကနေ ၁၇၆၉ ခုနှစ်အထိ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်မှာ တရုတ် (မန်ချူးကွမ်လုံမင်းစိုက်) နဲ့ မြန်မာတို့ သွေးချောင်းစီးအောင် စစ်ပွဲကြီး လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဆင်နွှဲခဲ့ကြဖူးပါတယ်။ အဲဒီစစ်ပွဲတွေမှာ မြန်မာစစ်သူကြီး မဟာသီဟသူရတို့ရဲ့ စစ်ဗျူဟာကြောင့် မန်ချူးတပ်တွေ အထိနာပြီး စစ်ပန်းလာတဲ့အခါ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် စစ်သူကြီးတွေဟာ ကောင်းတုံမြို့မှာ တွေ့ဆုံပြီး စစ်ပြေငြိမ်းဖို့ သဘောတူခဲ့ကြပါတယ်။
၁၇၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ ဒီကောင်းတုံစာချုပ်ဟာ နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးမှာ အရမ်းထူးခြားပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မင်းတရားကြီးနှစ်ပါး (ဆင်ဖြူရှင်မင်းနဲ့ ကွမ်လုံမင်း) ရဲ့ တရားဝင် အမိန့်အာဏာ မရခင်မှာတင် ရှေ့တန်းက စစ်သူကြီးတွေက သွေးထွက်သံယိုမှုတွေ ရပ်တန့်ဖို့ သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြလို့ပါ။
စာချုပ်ရဲ့ အဓိက အချက်တွေကတော့
နှစ်နိုင်ငံအကြား စစ်မက်ရပ်စဲပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်ကြရန်။အရင်က ဖမ်းဆီးထားတဲ့ သုံ့ပန်းတွေကို ပြန်လည်လဲလှယ်ရန်။နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းတွေကို ပြန်ဖွင့်ပြီး ဆယ်စုနှစ်တခုလျှင် တကြိမ် သံတမန်အဖွဲ့ (လင်္ကာရတုလက်ဆောင်) အပြန်အလှန် စေလွှတ်ရန် [၁]။ဒီစာချုပ်ကြောင့် မြန်မာ့အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်နိုင်ခဲ့ရုံတင်မကဘဲ အရှေ့တောင်အာရှမှာ မြန်မာ့စစ်အင်အားကို တရုတ်ပြည်ကြီးက အသိအမှတ်ပြုသွားရတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
(၂)ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၆ – ၁၈၉၇)
ဗြိတိသျှ ခေတ်မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ စာချုပ်တွေကိုတော့ ဗမာ့ကံကြမ္မာကို သူပါးစပ်နဲ့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့စာချုပ် တွေလို့ ပြောရမှာပါပဲ။
၁၈၈၅ ခုနှစ်မှာ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီး ဗမာတနိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက် ရောက်သွားတဲ့အခါ တရုတ်-ဗမာနယ်စပ်ပြဿနာဟာ ဗြိတိသျှနဲ့ တရုတ်အကြား ဆွေးနွေးစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ တရုတ်မန်ချူးအစိုးရက ဗမာနိုင်ငံအပေါ် သူတို့ရဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို မစွန့်လွှတ်ချင်တာကြောင့် ဗြိတိသျှနဲ့ စာချုပ်တွေ ထပ်ဆင့်ချုပ်ဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
၁၈၈၆ ကွန်ဗင်းရှင်းစာချုပ် (Peking Convention)
တရုတ်ပြည် ပေကျင်းမြို့မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှက ဗမာပြည်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်တာကို တရုတ်က အသိအမှတ်ပြုပေးခဲ့ရပါတယ်။ အလဲအလှယ်အနေနဲ့ ဗြိတိသျှက တရုတ်ရဲ့ အစဉ်အလာ ဂုဏ်သိက္ခာအရ ဗမာပြည်ကနေ တရုတ်ပြည်ကို ဆယ်နှစ်တစ်ကြိမ် သံအဖွဲ့စေလွှတ်တဲ့ အလေ့အထကို ဆက်လက်ခွင့်ပြုဖို့ သဘောတူခဲ့ပါတယ် ။
၁၈၉၄ နှင့် ၁၈၉၇ နယ်နိမိတ်စာချုပ်များ
ဗမာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ဖို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြတာပါ။ ဒါပေမယ့် ကချင်ပြည်နယ်က ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် စတဲ့ ဒေသတွေရဲ့ နယ်နိမိတ်ကို တိတိကျကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ ဝေဝါးစွာ ချန်ထားခဲ့တာကြောင့် ဒီစာချုပ်တွေဟာ နောင်လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်အထိ နယ်စပ်အငြင်းပွားမှု ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျစရာ အမွေဆိုးတွေကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ပါတယ်။
(၃)လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် (၁၉၄၈ – ၁၉၆၂) –
“ဆွေမျိုးပေါက်ဖော်”စိတ်ဓါတ် နဲ့ နဲ့ နယ်နိမိတ်ပြဿနာ ဖြေရှင်းခြင်းလို့ပြောကြပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးရပြီး မကြာခင် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှာ မော်စီတုန်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (PRC) ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုဦးဆောင်တဲ့ ဗမာအစိုးရဟာ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသစ်ကို ကမ္ဘာမှာ ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့တဲ့ ကွန်မြူနစ်မဟုတ်တဲ့နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မိတ်ဆွေဖွဲ့ခဲ့ပါတယ်။
(က) ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး မူကြီး ၅ ချက် (၁၉၅၄)
၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လမှာ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း ရန်ကုန်မြို့ကို လာရောက်တဲ့အခါ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုနဲ့အတူ ကမ္ဘာ့သံတမန်သမိုင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ “ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး မူကြီး ၅ ချက်” (Five Principles of Peaceful Coexistence) ကို ပူးတွဲကြေညာချက်အဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။
(၁)တနိုင်ငံ၏ နယ်မြေတည်တံ့မှုနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို တနိုင်ငံက လေးစားရန်။
(၂)တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု မပြုရန်။
(၃)တနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းရေးတွင် တနိုင်ငံက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုရန်။
(၄)တန်းတူရည်တူရှိမှုနှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေရန်။
(၅) ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရန် ။
ဒီမူကြီးငါးချက်ဟာ တရုတ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးတင်မကဘဲ ကမ္ဘာ့ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု (Non-Aligned Movement) အတွက်ပါ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
(ခ) ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်စာချုပ်
ကိုလိုနီခေတ်က ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ နယ်စပ်ပြဿနာ (အထူးသဖြင့် ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ဒေသတွေနဲ့ ဝပြည်နယ်ဘက်က နယ်နိမိတ်တွေ) ကြောင့် နှစ်နိုင်ငံအကြား စစ်ရေးအရ တင်းမာမှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါကို ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (အိမ်စောင့်အစိုးရခေတ်) တို့ဟာ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်းနဲ့ စိတ်ရှည်လက်ရှည် ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ (၁)ရက်နေ့မှာ ပေကျင်းမြို့၌ “တရုတ်-ဗမာ နယ်နိမိတ်စာချုပ်” (Burma-China Boundary Treaty) ကို အောင်အောင်မြင်မြင် လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဗမာဘက်က ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ဒေသတွေကို တရုတ်ကို ပေးခဲ့ရပေမယ့်၊ တရုတ်ဘက်ကလည်း ဗမာပြည်အတွက် မဟာဗျူဟာကျတဲ့ နမ့်ခမ်းကောင်စီပိုင်မြေ (Namwan Assigned Tract) ကို ဗမာ့မြေအဖြစ် အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အာရှနိုင်ငံတွေထဲမှာ တရုတ်ပြည်ကြီးနဲ့ နယ်နိမိတ်ပြဿနာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ပထမဆုံး ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တဲ့ စံပြစာချုပ် ဖြစ်ပါတယ် ။
ထူးခြားတာက အဲဒီနေ့မှာပဲ “တရုတ်-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် အပြန်အလှန် မကျူးကျော်ရေး စာချုပ်” ကိုပါ ပူးတွဲချုပ်ဆိုခဲ့ပါသေးတယ်။
(၄)မဆလနှင့် စစ်အစိုးရခေတ် (၁၉၆၂ – ၂၀၁၀) –
၁၉၆၇ ခုနှစ်မှာ ရန်ကုန်မြို့၌ တရုတ်-ဗမာ အရေးအခင်း (Anti-Chinese Riots) ဖြစ်ပွားခဲ့လို့ ဆက်ဆံရေး အောက်ဆုံးအဆင့်အထိ ပျက်ပြားခဲ့ဖူးပါတယ်။ တရုတ်က ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) ကို လက်နက်ခဲယမ်းတွေ ကူညီပေးပြီး မြန်မာအစိုးရကို တိုက်ခိုက်စေခဲ့တဲ့အထိ အခြေအနေ ဆိုးဝါးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ကိုယ်တိုင် တရုတ်ပြည်ကို သွားရောက်ပြီး ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်ကုစားခဲ့ပါတယ်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲအပြီး နဝတ၊ နအဖ စစ်အစိုးရခေတ်မှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှု (Sanctions) ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ စစ်အစိုးရဟာ ကုလသမဂ္ဂမှာ ဗီတိုအာဏာနဲ့ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး စီးပွားရေးအရ အားကိုးရမယ့် တရုတ်ပြည်ကြီးဘက်ကို အလုံးစုံ ခြေဦးလှည့်ခဲ့ရပါတယ်။
စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာများ (MoUs)
ဒီခေတ်မှာ ကုန်သွယ်ရေး၊ လက်နက်ဝယ်ယူရေးနဲ့ သယံဇာတ တူးဖော်ရေးဆိုင်ရာ စာချုပ်တွေ ရာနဲ့ချီ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
တရုတ်-မြန်မာ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း စီမံကိန်း (၂၀၀၈ – ၂၀၀၉)
တရုတ်နိုင်ငံအတွက် မဟာဗျူဟာကျလှတဲ့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် (ကျောက်ဖြူ) ကနေ တရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ်အထိ သွယ်တန်းမယ့် ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်းကြီး တည်ဆောက်ဖို့ စာချုပ်တွေကို ၂၀၀၈ နဲ့ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွေမှာ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပါတယ် ။
ဒီစာချုပ်ဟာ တရုတ်ရဲ့ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးအတွက် မြန်မာ့မြေကို အသုံးချခွင့် ပေးလိုက်ရတဲ့ အကြီးမားဆုံး စာချုပ်တခု ဖြစ်ပါတယ်။
(၅)ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ခေတ် / NLD အစိုးရလက်ထက် (၂၀၁၆ – ၂၀၂၁)
၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်တဲ့ အရပ်သားအစိုးရ တက်လာတဲ့အခါ အနောက်နိုင်ငံတွေက မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီကို မျှော်လင့်ချက်အပြည့်နဲ့ ကြည့်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ်အရေးအခင်း ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အခါ အနောက်ကမ္ဘာက မြန်မာအစိုးရအပေါ် ဖိအားပေး ဝေဖန်မှုတွေ လုပ်လာပြန်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ နိုင်ငံတကာ ဖိအားတွေကို တောင့်ခံနိုင်ဖို့နဲ့ ပြည်တွင်းစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးဖို့အတွက် တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို မဟာဗျူဟာမြောက်စွာ ဆုပ်ကိုင်ခဲ့ရပါတယ်။
(က) တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC) အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း (၂၀၁၈)
တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ ကမ္ဘာကျော် “ခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမစီမံကိန်း” (Belt and Road Initiative – BRI) ထဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အချက်အချာကျတဲ့ နေရာက ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အစိုးရဟာ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ “တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ” (China-Myanmar Economic Corridor – CMEC) ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကို ရေးထိုးခဲ့ပါတယ် ။
ဒီစင်္ကြံဟာ ယူနန်ပြည်နယ်ကနေ မန္တလေး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်နဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူအထိ Y ပုံသဏ္ဍာန် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ စက်မှုဇုန်နဲ့ လျှပ်စစ်စီမံကိန်းတွေကို ချိတ်ဆက်မယ့် ဧရာမ စီမံကိန်းကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
(ခ) သမ္မတရှီကျင့်ဖျင်၏ သမိုင်းဝင်ခရီးစဉ်နှင့် စာချုပ် ၃၃ ခု (၂၀၂၀)
နှစ်ပေါင်း ၂၀ အတွင်း တရုတ်သမ္မတတစ်ဦးရဲ့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလမှာ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် မြန်မာနိုင်ငံကို လာရောက်ခဲ့ပါတယ်။ နေပြည်တော်မှာ ပြုလုပ်တဲ့ အဲဒီခရီးစဉ်အတွင်း နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့အတူ နှစ်နိုင်ငံအကြား စာချုပ်၊ သဘောတူညီချက်နဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ စုစုပေါင်း (၃၃) ခု ကို လဲလှယ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီစာချုပ်တွေထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံး အချက်အလက်တွေကတော့ –
ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်း စီမံကိန်း မြန်မာနိုင်ငံဘက်က အကြွေးနွံမနစ်စေဖို့ အစုရှယ်ယာအချိုးအစားကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းပြီးမှ သဘောတူညီချက် (Concession Agreement) ချုပ်ဆိုခဲ့တာပါ။မူဆယ်-မန္တလေး ရထားလမ်းစီမံကိန်း: လမ်းကြောင်းဆန်းစစ်ချက် လေ့လာမှုများ ဆောင်ရွက်ရန်။ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်းနှင့် နယ်စပ်စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဇုန်များနှစ်ဦးနှစ်ဖက် ကုန်သွယ်ရေးကို မြှင့်တင်ရန်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ တရုတ်အစိုးရနဲ့ စာချုပ်တွေချုပ်ဆိုရာမှာ စီမံကိန်းတွေကြောင့် ပြည်သူတွေ ထိခိုက်မှုမရှိစေဖို့၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို မပျက်စီးစေဖို့နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့အချုပ်အခြာအာဏာကို မထိပါးစေဖို့အတွက် သတိကြီးစွာနဲ့ စိစစ်ပြီးမှ လက်မှတ်ထိုးခဲ့တာကို တွေ့ရပါတယ်။
၁၇၆၉ ခုနှစ် ကောင်းတုံစာချုပ်ရဲ့ စစ်ပြေငြိမ်းရေး ကတိကဝတ်ကနေ၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် နယ်နိမိတ်ချင်း ငြိမ်းချမ်းစွာ ခွဲဝေနိုင်ခဲ့တဲ့ ၁၉၆၀ နယ်နိမိတ်စာချုပ်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ခေတ်ရဲ့ ခေတ်သစ်စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC) စာချုပ်တွေအထိ တရုတ်-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ စာချုပ်တွေကို ကြည့်ရင် ပြောင်းလဲလာတဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ပုံစံချင်း မတူတာကို တွေ့ရမှာပါ။
ရှေးခေတ်က စစ်မက်မဖြစ်ပွားရေးအတွက် စာချုပ်ချုပ်ခဲ့ကြရာကနေ၊ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ ကုန်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေအထိ ပိုမိုကျယ်ပြန့် နက်ရှိုင်းလာခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ တရုတ်ပြည်ကြီးလို အင်အားကြီးအိမ်နီးချင်းနဲ့ ဆက်ဆံရာမှာ မိမိတို့နိုင်ငံရဲ့ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ ပြည်သူလူထုရဲ့ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို မထိခိုက်စေဘဲ သံတမန်ရေး မျှခြေကို ဘယ်လိုထိန်းကျောင်းသွားမလဲဆိုတာ သမိုင်းဝင်စာချုပ်ဟောင်းတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
MT
Ref:
[၁] ညိုမြ – ကုန်းဘောင်ရှာပုံတော်၊ ကြီးပွားရေးပုံနှိပ်တိုက်။ (ကောင်းတုံစာချုပ်နှင့် မန်ချူး-မြန်မာစစ်ပွဲ သမိုင်းကြောင်း)။
[၂] Woodman, Dorothy. (1962). The Making of Burma. Cresset Press. (The 1886 Peking Convention details).
[၃] မောင်မောင် (ဒေါက်တာ)။ မြန်မာနိုင်ငံရေးခရီးနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း။ (ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး မူကြီး ၅ ချက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းအကျဉ်း)။
[၄] Ministry of Foreign Affairs, Myanmar. The 1960 Boundary Treaty between Burma and China. (Official Diplomatic Records).
[၅] EarthRights International Report (2010). The China-Myanmar Oil and Gas Pipelines: Deepening Border Conflict and Human Rights Abuses.
[၆] Ministry of Investment and Foreign Economic Relations (MIFER), Myanmar. (2018). Memorandum of Understanding on China-Myanmar Economic Corridor (CMEC).
[၇] Ministry of Information, Myanmar. (January 2020). List of 33 Agreements and MoUs signed during President Xi Jinping’s State Visit to Myanmar.
