MT(VOM)
နေပြည်တော်ကနေ ကျောက်ဖြူအထိ၊ ကူမင်းကနေ ကပ္ပလီပင်လယ်အထိ သွယ်တန်းမယ့် တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC) ဆိုတာ စက္ကူပေါ်မှာတော့ အင်မတန်လှပတဲ့ ရွှေရောင်လမ်းမကြီးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မြေပြင်မှာတော့ ဒီလမ်းမကြီးဟာ ဗုံးဆန်တွေ၊ သွေးတွေ၊ ပြီးတော့ သေနတ်သံတွေကြားထဲမှာ ပိတ်မိနေပါတယ်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ စတင်ခဲ့တဲ့ “၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး” ဟာ မြန်မာ့မြေပုံကို ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ရုံတင်မကဘဲ တရုတ်ရဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေးအိပ်မက်ကိုပါ လှုပ်ခါပစ်လိုက်တာပါ။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ကာလ ကနေ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ပြည်ကို သွားရောက်ခဲ့တဲ့ ခရီးစဉ်အထိ မြေပြင်ရဲ့ အလှည့်အပြောင်းတွေကို ဆန်းစစ်ကြည့်ပါမယ်။
ရှမ်းမြောက်၊ မန္တလေး နှင့် ရခိုင် စစ်မျက်နှာ သုံးခု၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ဆက်စပ်မှု
ပိုးလမ်းမကြီးရဲ့ လမ်းကြောင်းကို ကြည့်ရင် ရှမ်းမြောက် (အဝင်တံခါး)၊ မန္တလေး (အချက်အချာဗဟို) နဲ့ ရခိုင် (ပင်လယ်ထွက်ပေါက်) ဆိုပြီး အပိုင်းသုံးပိုင်း တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အရင်က ဒါတွေဟာ သီးခြားစီလို့ ထင်ရပေမယ့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနောက်ပိုင်းမှာတော့ ဒီစစ်မျက်နှာ သုံးခုဟာ “ကွင်းဆက်တစ်ခု” လို အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြုပြီး နေပြည်တော် က ဗဟိုအစိုးရ ကို အကြပ်ရိုက်စေခဲ့ပါတယ်။
ရှမ်းမြောက်မှသည် မန္တလေးသို့ ရိုက်ခတ်မှု
ရှမ်းမြောက်မှာ MNDAA နဲ့ TNLA က လားရှိုး၊ သီပေါ၊ ကျောက်မဲတို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီး လမ်းမကြီးရဲ့ ထိပ်ပိုင်းကို သော့ခတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဗဟိုအစိုးရဟာ ရှမ်းမြောက်ကို ပြန်လည်စစ်ကူပေးဖို့ မန္တလေးတိုင်းထဲက ပြင်ဦးလွင်နဲ့ မန္တလေးမြို့ကြီးကို အခြေခံခဲ့ရတယ်။ ဒါကို ဗျူဟာမြောက် တွန်းလှန်တဲ့အနေနဲ့ မန္တလေးတိုင်းအခြေစိုက် PDF တွေက ရှမ်းမြောက်တပ်တွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး ပြင်ဦးလွင်အနီးအနားနဲ့ မန္တလေးမြောက်ဘက်ခြမ်း (မတ္တရာ၊ စဉ့်ကူး) အထိ စစ်မျက်နှာ ဖွင့်လိုက်ကြတယ်။ ဒါဟာ ရှမ်းမြောက်က အစိုးရတပ်တွေကို မန္တလေးဘက်ကနေ စစ်ကူမတက်နိုင်အောင် ခြေချုပ်ဆွဲပစ်လိုက်တာပါပဲ။
မန္တလေးမှသည် ရခိုင်သို့ ဆက်စပ်မှု
မန္တလေးနဲ့ မကွေးတိုင်းတကြောဟာ တရုတ်ရဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း ဖြတ်သန်းရာ ဒေသ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဒေသတွေမှာ PDF တွေက စိုးမိုးမှု ရလာတဲ့အခါ အစိုးရတပ်ဟာ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ AA နဲ့ တိုက်နေတဲ့ စစ်မျက်နှာဆီကို ကုန်းလမ်းကနေ စစ်ကူနဲ့ ရိက္ခာပို့ဖို့ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူး။ မန္တလေး-မကွေး လမ်းကြောင်း ပြတ်တောက်သွားတာဟာ ရခိုင်မြေပြင်က အစိုးရတပ်တွေကို အထီးကျန် သွားစေတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်း တစ်ခုပါ။
ရခိုင်မှ ရှမ်းမြောက်သို့ သမိုင်းပေးကတိကဝတ်
ညီနောင်မဟာမိတ် သုံးဖွဲ့ထဲမှာ AA ဟာ အင်အားအကောင်းဆုံးနဲ့ စစ်ရေးအတွေ့အကြုံ အရင့်ဆုံးပါ။ ရှမ်းမြောက်မှာ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်နေချိန်မှာ AA က ရခိုင်မြေပြင်မှာ အစိုးရတပ် ကို အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ပြီး ဗဟိုအစိုးရ ရဲ့ အရန်အင်အားတွေကို ရခိုင်မှာပဲ ပိတ်ဆို့ထားခဲ့တယ်။ ဒါ့အပြင် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ဟာ ရှမ်းမြောက်မြေပြင်အထိပါ တိုက်ရိုက်ပါဝင် တိုက်ခိုက်ပေးခဲ့လို့ ရှမ်းမြောက် စစ်မျက်နှာ အောင်မြင်မှုတချို့ရခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
လမ်းတလျှောက်က လက်နက်ကိုင်အင်အားစုများနှင့် မြေပြင်စိုးမိုးမှု
ပိုးလမ်းမကြီးရဲ့ အရေးပါတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို ဘယ်သူတွေက ဘယ်လောက်အင်အားနဲ့ ထိန်းချုပ်ထားသလဲ ဆိုတာ သေသေချာချာ ခွဲခြားကြည့်ရအောင်။ရှမ်းမြောက်ပိုင်း (အဝင်တံခါး) ကို ထိန်းချုပ်သူ တွေက MNDAA (ကိုးကန့်တပ်) နှင့် TNLA (တအာင်းတပ်)ဖြစ်ပါတယ်။ချင်းရွှေဟော်၊ မူဆယ် (အချို့အစိတ်အပိုင်း)၊ လားရှိုး၊ သီပေါ၊ ကျောက်မဲ၊ နောင်ချိုအထိ ၎င်းတို့ လက်အောက် ရောက်ရှိနေပြီး ပိုးလမ်းမကြီးရဲ့ အစပိုင်း ကုန်သွယ်ရေးဇုန်တစ်ခုလုံးကို ၎င်းတို့က စိုးမိုးထားတာပါ။MNDAA နှင့် TNLA နှစ်ဖွဲ့ပေါင်း တိုက်ခိုက်ရေးအင်အား ၃၅,၀၀၀ မှ ၄၅,၀၀၀ ဝန်းကျင် ရှိနိုင်ပါတယ်။ (၁၀၂၇ နောက်ပိုင်း နယ်မြေအသစ်တွေကနေ တပ်သားသစ် အများအပြား စုဆောင်းရရှိထားလို့ အင်အား တက်လာတာပါ)
မန္တလေးတိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသ (ဗဟိုချက်)ကိုထိန်းချုပ်ထားတာက MDY-PDF (မန္တလေးတိုင်း PDF)၊ ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် (BPLA) နှင့် ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေဖြစ်ပါတယ်။မန္တလေးမြို့ပတ်ပတ်လည်၊ ပြင်ဦးလွင်အစပ်၊ မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း စတဲ့ လမ်းမကြီးရဲ့ ဘေးတိုက်ဗျူဟာမြောက် နယ်မြေတွေကို ထိန်းချုပ်/စိုးမိုးထားပြီး ရေနံနဲ့ ဂတ်စ်ပိုက်လိုင်း ဖြတ်သန်းရာ မကွေးတိုင်းတကြောမှာ ပြောက်ကျားစနစ်နဲ့ နယ်မြေစိုးမိုးမှု ရယူထားပါတယ်။ဒေသတွင်း လှုပ်ရှားနေတဲ့ ပူးပေါင်းတပ်အင်အား ၁၅,၀၀၀ ခန့် ရှိနိုင်ပါတယ်။
ရခိုင်ပြည်နယ် (အဆုံးသတ် ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို ထိန်းချုပ်သူ ကတော့ ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA)
ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနဲ့ အလယ်ပိုင်း တစ်ခုလုံးနီးပါးကို သိမ်းပိုက်ထားပြီး၊ ပိုးလမ်းမကြီးရဲ့ အဆုံးသတ်ဖြစ်တဲ့ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်း တည်ရှိရာ ကျောက်ဖြူမြို့ကို ပတ်ပတ်လည်ကနေ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ထားတဲ့ အနေအထားပါ။ ရခိုင်စစ်မျက်နှာတစ်ခုတည်းတင် အင်အား ၃၀,၀၀၀ ကျော် ကျစ်လျစ်စွာ ရှိနေပါတယ်။
မြန်မာစစ်အစိုးရ (နစက) ၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေနှင့် အားနည်းချက်
ဗဟိုအစိုးရ ဟာ ရှမ်းမြောက်တခွင်လုံးနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်အများစုကို လက်လွှတ်လိုက်ရပြီးတဲ့နောက် ဒီပိုးလမ်းမကြီးပေါ်မှာ မြို့ကြီးအချို့ကိုပဲ အသည်းအသန် ခုခံကာကွယ်နေရတဲ့ အနေအထားပါ။မန္တလေးမြို့ကြီး၊ စစ်တက္ကသိုလ်ရှိရာပြင်ဦးလွင်၊ မကွေးတိုင်းထဲက မြို့ပေါ်ဒေသအချို့နဲ့ ကျောက်ဖြူမြို့ပေါ် (အထူးစီးပွားရေးဇုန်နယ်မြေအချို့) ကိုပဲ အစိုးရတပ် က အဓိက ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပါတော့တယ်။ လမ်းမကြီးတစ်ခုလုံးကို ခြုံကြည့်ရင် အစိုးရတပ် ဟာ “အစက်အပြောက်” အနေအထားနဲ့ပဲ စိုးမိုးနိုင်ပြီး လမ်းတလျှောက် နယ်မြေအများစုဟာ လုံခြုံမှု မရှိတော့ပါဘူး။
တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းရည်ရှိတဲ့ အစိုးရတပ်သား အင်အား ဟာ ဒီလမ်းမကြီးတလျှောက် စောင့်ကြပ်ဖို့နဲ့ မြို့ကြီးတွေ ခုခံဖို့အတွက် စုစည်းထားနိုင်တဲ့ စစ်သည်အင်အားဟာ (ရဲနဲ့ ပြည်သူ့စစ်တွေအပါအဝင်) ၃၀,၀၀၀ ကနေ ၄၀,၀၀၀ ထက် မပိုနိုင်တော့ဘူးလို့ ခန့်မှန်းရပါတယ်။ တပ်မအလိုက် ပြိုကွဲမှုတွေ ရှိခဲ့လို့ အင်အားက တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာနေတာပါ။
တရုတ်ရဲ့ သဘောထား- “ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် စီးပွားရေး ပထမ”
ပေကျင်းရဲ့ သဘောထားကတော့ ရှင်းပါတယ်။ သူတို့အတွက်ကတော့ “မြန်မာပြည်မှာ ဘယ်သူပဲ တက်တက်၊ ငါတို့ရဲ့ ဘီလီယံချီတန်တဲ့ စီမံကိန်းတွေ မထိခိုက်ဖို့နဲ့ နယ်စပ်တည်ငြိမ်ဖို့ပဲ” ဆိုတဲ့ မူဝါဒပါပဲ။
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအစမှာ တရုတ်က အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်း (ကျားဖြန်း) တွေကို နှိမ်နင်းချင်တာမို့ မြောက်ပိုင်းအဖွဲ့တွေကို ခပ်ဆိတ်ဆိတ် ခွင့်ပြုခဲ့ပုံရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗဟိုအစိုးရကို အရှိုက်ထိပြီး လားရှိုးအထိ ပါသွားတဲ့အခါမှာတော့ တရုတ်က မျက်ခုံးလှုပ်လာတယ်။ လမ်းမကြီး ပိတ်ဆို့သွားတာ၊ စီမံကိန်းတွေ စစ်မီးထဲပါမှာကို တရုတ်က မလိုလားဘူး။
ဒါကြောင့်ပဲ တရုတ်က မြောက်ပိုင်းအဖွဲ့တွေကို ဖိအားပေးပြီး ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်တွေနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲဖို့ ခဏခဏ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ဒါပေမဲ့ မြေပြင်မှာ သေနတ်သံက မစဲခဲ့ပါဘူး။
ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရဲ့တရုတ်ခရီးစဉ်နှင့် ရှေ့အလားအလာ
ပြီးခဲ့တဲ့ကာလအတွင်း မင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ပြည်ကို သွားခဲ့တဲ့ ခရီးစဉ်ဟာ အစိုးရ အတွက်တော့ ထွက်ပေါက်ရှာတဲ့ အသက်ရှူပေါက်တစ်ခုပါပဲ။ တရုတ်ကလည်း မြန်မာပြည်ပြိုကွဲသွားမှာ ဒါမှမဟုတ် အနောက်အုပ်စုထောက်ခံတဲ့ အင်အားစုတွေ တက်လာမှာကို စိုးရိမ်တာမို့ ဗဟိုအစိုးရကို ဖေးမပြခဲ့တယ်။
ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရဲ့ တရုတ်ခရီးစဉ်အလွန်
တရုတ်ဟာ မြောက်ပိုင်းအဖွဲ့တွေကို နယ်စပ်ဂိတ်တွေပိတ်၊ ကုန်သွယ်ရေးဖြတ်တောက်ပြီး စစ်ပွဲရပ်ဖို့ ဖိအားပေးပါလိမ့်မယ်။ တစ်ဖက်ကလည်း ရွေးကောက်ပွဲ နဲ့ တက်လာတဲ့ အစိုးရအနေနဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းဖို့ တွန်းအားပေးနေတာကိုတွေ့ရပါတယ်။ တရုတ်ဟာ ဗဟိုအစိုးရ ကော AA အဖွဲ့ကိုပါ ညှိနှိုင်းပြီး ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းကို စစ်ဘေးလွတ်နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ဖို့ ကြိုးစားလာနိုင်ပါတယ်။ ပိုးလမ်းမကြီးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက လက်နက်နဲ့ ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်လို့ တရုတ်က ဖိအားပေးရုံနဲ့ စစ်မီးက ချက်ချင်းငြိမ်းသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ တိုက်ပွဲတွေက ဗျူဟာမြောက် မြို့ကြီးတွေမှာ ဆက်ရှိ နေနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ စစ်ကိုင်း၊မကွေး ဘက်မှာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)လက်အောက်ခံတပ်တွေနဲ့ ဒေသခံ တပ် (LPDF) တွေ ၊အခြားတပ်ဖွဲ့တွေကြား က စစ်ရေး နဲ့ အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခတွေ ဟာ အစိုးရတပ်တွေအဖို့ အသက်ရှူချောင်စရာမက စစ်ရေးအလှည့်အပြောင်းတောင်ဖြစ်စပြုနေပါပြီ။
အခု ၂၀၂၆ မှာဆိုရင် MDY-PDF အပါအဝင် တော်လှန်ရေးတပ်တွေရဲ့ စစ်ရေးဖော်ဆောင်မှု ဆိုတာ ကြီးကြီးမားမား သိပ်မတွေ့ရတော့ပါဘူး။
သိမ်းထားတယ်ဆိုတဲ့မြို့တွေကို အစိုးရတပ်တွေက ပြန်သိမ်းပြီး ကချင်နယ်စပ်ထိ လှမ်းနေပါပြီ။ ပိုးလမ်းမ ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း လမ်းမကြီးရဲ့ အဝင်တံခါးဖြစ်တဲ့ ရှမ်းမြောက် ကို တရုတ် က လှန့်လိုက် ခြောက်လိုက်နဲ့ ရှင်းပေးပြီး လားရှိုး လို မြို့ကြီးတွေ ကို အစိုးရက ပြန်ရခဲ့ပြီးပါပြီ။ နယ်စပ်လည်း ပွင့်သွားပါပြီ။ ဗဟိုချက် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းကို ဗဟိုအစိုးရက တာဝန်ယူ တိုက်ယူပြီး ပင်လယ်ထွက်ပေါက် ရခိုင်မှာ တရုတ်ကြားဝင်ပြီး ညှိမယ့်ဇာတ်ကွက်ဖြစ်လာမလားဆိုတာကိုတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာပါပဲ။
MT(VOM)
Ref:
[၁] Institute for Strategy and Policy (ISP-Myanmar) – 2024-2025 Area Control and Armed Strength Reports.
[၂] Myanmar Peace Monitor & BNI – PDF Movement along Functional Infrastructure Special Report (2025/2026).
[၃] The Irrawaddy & Arakan Army (AA) Official Briefings on Rakhine Territory Control.
[၄] International Crisis Group (ICG) – “The Collapse of the Military in Northern Shan State and its Aftermath” (Reports up to late 2025).
