ကုလသမဂ္ဂညီလာခံ ခန်းမထဲက ထိုင်ခုံလေးတခုံ

MT(VOM)

​ကုလသမဂ္ဂ (UN) ဆိုတာ နိုင်ငံတကာ သံတမန်တွေ ဝတ်ကောင်းစားလှတွေဆင်ပြီး နိုင်ငံရေးကစားကြတဲ့ ဇာတ်ခုံကြီးတစ်ခုပါပဲ။ သာမန်လူတွေအမြင်မှာတော့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ‘သံတမန်အရည်အချင်းစစ် ကော်မတီ’ (Credentials Committee) ဆိုတာ စာရွက်စာတမ်းလေးတွေ စစ်ဆေးတဲ့ ရုံးလုပ်ငန်းအဖွဲ့ငယ်လေးတစ်ခုဖြစ်ပေမဲ့ သမိုင်းရဲ့ အလှည့်အပြောင်းတွေ၊ တိုင်းပြည်တွေရဲ့ ကံကြမ္မာ မုန်တိုင်းထန်ချိန်တွေမှာတော့ ဒီကော်မတီလေးဟာ ကမ္ဘာ့အာဏာကြီးနိုင်ငံတွေ ဓားမဆွဲဘဲ သွေးမထွက်ဘဲ အပြိုင်အဆိုင် ကစားကြတဲ့ သံတမန်စစ်မျက်နှာရဲ့ အချက်အချာ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

​ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း စည်းမျဉ်းအမှတ် ၂၇၊ ၂၈ နဲ့ ၂၉ (Rules of Procedure) အရ အထွေထွေညီလာခံ သက်တမ်းသစ်တစ်ခု (နှစ်စဉ် စက်တင်ဘာလ) စတင်တိုင်း ဒီကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းရပါတယ်။ ကော်မတီမှာ အဖွဲ့ဝင် ၉ နိုင်ငံ ပါဝင်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ ဥက္ကဋ္ဌရဲ့ အဆိုပြုချက်အရ မဲခွဲရွေးချယ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ အမေရိကန်၊ တရုတ်နဲ့ ရုရှားတို့လို အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဟာ ဒီကော်မတီထဲမှာ အမြဲတမ်းလိုလို ပါဝင်နေတတ်ပါတယ်။​သူတို့ရဲ့ အဓိက တာဝန်ကတော့ အဖွဲ့ဝင် ၁၉၃ နိုင်ငံက စေလွှတ်လိုက်တဲ့ သံတမန်တွေ၊ ကိုယ်စားလှယ်တွေဟာ တကယ့် တရားဝင် အရည်အချင်း အထောက်အထား (Credentials) ရှိ၊ မရှိ စိစစ်ပေးရတာပါ။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ သတ်မှတ်ချက်အရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်တဲ့စာကို အဲဒီနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ (Head of State)၊ အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ (Head of Government) ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (Minister for Foreign Affairs) တစ်ဦးဦးက တရားဝင် လက်မှတ်ရေးထိုး ပေးပို့ရပါတယ်။

​ပုံမှန်ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာတော့ ဒါဟာ စာရွက်စာတမ်း မှန်၊ မမှန် စစ်ဆေးတဲ့ သာမန်ရုံးလုပ်ငန်းတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပြီး အားလုံးက ကန့်ကွက်သူမရှိ အတည်ပြုလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ခုမှာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားတာ၊ အစိုးရနှစ်ရပ် အပြိုင်အဆိုင် ပေါ်ပေါက်လာတာမျိုး ကြုံရတဲ့အခါမှာတော့ ဒီကော်မတီဟာ ဘယ်သူ့ရဲ့ စာချွန်လွှာကို လက်ခံပြီး ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ထိုင်ခုံကို ပေးမလဲဆိုတာ စိစစ်ရပါတယ်။

​ကော်မတီက စိစစ်ပြီးရင် ၎င်းတို့ရဲ့ သဘောထား အစီရင်ခံစာကို ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ (UNGA) ထံ တင်ပြရပြီး၊ အထွေထွေညီလာခံမှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးက မဲခွဲပြီး အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေကြောင်းအရ ကော်မတီဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို “အတည်ပြုခြင်း (Accept)”၊ “ပယ်ချခြင်း (Reject)” ဒါမှမဟုတ် ဘယ်သူ့ကိုမှ နေရာမပေးသေးဘဲ “ဆိုင်းငံ့ထားခြင်း (Defer)” ဆိုတဲ့ နည်းလမ်း (၃)ခုထဲက တစ်ခုခုကို သုံးပြီး ကိုင်တွယ်ရလေ့ ရှိပါတယ်။

​အခုလည်း မြန်မာပြည်ရဲ့ ကုလသမဂ္ဂ သံအမတ်ကြီး နေရာအတွက် နေပြည်တော်က အစိုးရနဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) တို့ ကြားမှာ သံတမန်ရေး လွန်ဆွဲပွဲဟာ (၅)နှစ်ကျော်ကြာတဲ့အထိ ပြင်းထန်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ (၈၁) ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံ သက်တမ်းသစ် စတော့မယ်။ ဒီအချိန်မှာ လက်ရှိ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းရဲ့ နေရာဟာ ဘာဖြစ်လာမလဲဆိုတာ သမိုင်းသင်ခန်းစာတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးသပ်ကြည့်ပါမယ်။

​

​ကုလသမဂ္ဂ သမိုင်းကို ပြန်လှန်ကြည့်ရင် နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ တရားဝင်မှုကို လုကြတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ စနစ်တစ်ခုကို ကမ္ဘာက ဝိုင်းပယ်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ မကြာခဏ ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။

​၁၉၄၉ ခုနှစ်မှာ မော်စီတုန်းရဲ့ ကွန်မြူနစ်တပ်တွေက တရုတ်ပြည်မကြီးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ‘တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ’ (PRC) ကို ထူထောင်လိုက်တဲ့အခါ၊ ပြည်တွင်းစစ်မှာ ရှုံးသွားတဲ့ ချန်ကေရှိတ်ရဲ့ အမျိုးသားသမဂ္ဂအစိုးရ (ROC) ဟာ ထိုင်ဝမ်ကျွန်းပေါ် ပြေးခဲ့ရတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ထိုင်ဝမ်ကော၊ ပေကျင်းကောကပါ “ငါတို့ သာ တရုတ်ပြည်ရဲ့ တရားဝင်အစိုးရ” ဆိုပြီး ကုလသမဂ္ဂ ထိုင်ခုံကို အပြိုင်အဆိုင် တောင်းကြပါတယ်။

​အမေရိကန်က ထိုင်ဝမ်ဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့တာကြောင့် ကုလသမဂ္ဂဟာ ကွန်မြူနစ် ပေကျင်းအစိုးရကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ ထိုင်ဝမ်ကိုပဲ လုံခြုံရေးကောင်စီ ဗီတိုအာဏာရ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နေရာအထိ ပေးထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၂ နှစ်အကြာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာတော့ ကမ္ဘာ့ပထဝီနိုင်ငံရေး အလှည့်အပြောင်းအရ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံက ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် ၂၇ ၅၈ (Resolution 2758) ကို မဲခွဲအတည်ပြုပြီး ထိုင်ဝမ်ကို ဖယ်ထုတ်ကာ ပေကျင်းအစိုးရကို တရုတ်ပြည်ရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ပါတော့တယ်။ သံတမန်ရေးမှာ ထာဝရမိတ်ဆွေ၊ ထာဝရရန်သူမရှိဘူးဆိုတာ ဒီဖြစ်စဉ်က သက်သေပြနေပါတယ်။

​

​ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဟာ သံတမန်ရေး လွန်ဆွဲပွဲကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ကြုံခဲ့ရတဲ့ တိုင်းပြည်ပါ။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှာ ဗီယက်နမ်စစ်တပ်က ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်ပြီး လူသတ်ကွင်းတွေ ဖန်တီးခဲ့တဲ့ ပိုပေါ့ရဲ့ ခမာနီအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ ဖနွမ်းပင်မှာ အစိုးရသစ် တင်မြှောက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုလသမဂ္ဂက ဗီယက်နမ်ရဲ့ ကျူးကျော်မှုကို လက်မခံတဲ့အတွက် ဖနွမ်းပင်အစိုးရကို နေရာမပေးဘဲ တောထဲရောက်သွားတဲ့ ခမာနီတွေပါဝင်တဲ့ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ (CGDK) ကိုပဲ ကုလသမဂ္ဂ ထိုင်ခုံမှာ ဆက်ထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာက ခမာနီကို ရွံရှာပေမယ့် ကျူးကျော်မှုကို ပိုဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသခဲ့တာပါ။

​နောက်တစ်ကြိမ်ကတော့ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှာ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆင်က ပထမဝန်ကြီးချုပ် မင်းသားနရိုဒမ်ရနာရစ်ကို သေနတ်အားကိုးနဲ့ အာဏာသိမ်းလိုက်တဲ့အခါ ဖြစ်ပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးက ကုလသမဂ္ဂထံ ကိုယ်စားလှယ်စာ ပြိုင်တင်လာတဲ့အခါ အရည်အချင်းစစ် ကော်မတီက ဘယ်သူ့ကိုမှ အသိအမှတ်မပြုဘဲ “ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆိုင်းငံ့ (Defer)” လိုက်ပြီး ၁၉၉၈ ရွေးကောက်ပွဲပြီးတဲ့အထိ ကမ္ဘောဒီးယားထိုင်ခုံကို ဗလာကျင်းပြီး ပိတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

​

​၁၉၉၁ ခုနှစ်မှာ ဟေတီနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်ခံရတဲ့ သမ္မတ ဂျင်းဘာထရန် အာရစ္စတိုက်ကို စစ်တပ်က လက်နက်အားကိုးနဲ့ အာဏာသိမ်းခဲ့ပါတယ်။ စစ်ကောင်စီက သူတို့ရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ကုလသမဂ္ဂဆီ စေလွှတ်ခဲ့ပေမယ့် ကုလသမဂ္ဂက စစ်တပ်ခန့်အဖွဲ့ကို လုံးဝပယ်ချခဲ့ပြီး ပြည်ပကို ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရတဲ့ သမ္မတ အာရစ္စတိုက်ရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကိုသာ တရားဝင်အစိုးရအဖြစ် ပြတ်ပြတ်သားသား ဆက်လက်အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပါတယ်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို နိုင်ငံတကာက လက်မခံကြောင်း ပြသခဲ့တဲ့ ပြတ်သားတဲ့ သာဓကတစ်ခုပါ။

​တောင်အာဖရိက ဖြစ်စဉ်ကတော့ အစိုးရနှစ်ဖွဲ့ ပြိုင်ဆိုင်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေတဲ့ လူနည်းစု လူဖြူအစိုးရရဲ့ ရက်စက်လှတဲ့ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုစနစ် (Apartheid) ကို ကမ္ဘာကြီးက မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ရာကစတာပါ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှာ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက တောင်အာဖရိက လူဖြူအစိုးရရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်စာချွန်လွှာကို ပယ်ချ (Reject) လိုက်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား သမ္မတဖြစ်လာတဲ့ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကြာအောင် တောင်အာဖရိကအစိုးရဟာ ကုလသမဂ္ဂမှာ မိန့်ခွန်းပြောခွင့်၊ မဲပေးခွင့်တွေ လုံးဝ ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပါတယ်။

​

​၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ မြန်မာပြည်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းသလို၊ အာဖဂန်မှာလည်း တာလီဘန်တွေက လက်နက်အားကိုးနဲ့ အာဏာလုယူခဲ့ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ သံတမန်အရည်အချင်းစစ် ကော်မတီက တာလီဘန်တွေကော၊ မြန်မာစစ်ကောင်စီကော တင်သွင်းတဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တွေကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ “ဆုံးဖြတ်ချက် ဆိုင်းငံ့ခြင်း (Deferral)” လမ်းစဉ်ကို နှစ်စဉ် ကျင့်သုံးခဲ့ပါတယ်။

​ဒါပေမဲ့ ထူးခြားတာက အာဖဂန် သံအမတ်ဟောင်းဟာ ကုလသမဂ္ဂမှာ ဆက်ရှိနေပေမယ့် တာလီဘန်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်တာမျိုးမလုပ်ဘဲ ကြားနေဝါဒဘက်ကို ယိမ်းသွားခဲ့ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းကတော့ NUG အစိုးရ ဘက်မှာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်နေခဲ့တာ ယနေ့ထက်တိုင်ပါပဲ။

​

​ကုလသမဂ္ဂရဲ့ စည်းမျဉ်းဥပဒေတွေအရ “ကိုယ်စားလှယ်သစ်အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆိုင်းငံ့ထားမယ်ဆိုရင် လက်ရှိ ရောက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ သံအမတ်ဟာ ရာထူးမှာ ဆက်လက်တည်မြဲခွင့်ရှိတယ်” လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းဟာ (၅)နှစ်ကျော်ကြာအောင် ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့တာပါ။

​လာမယ့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ကုလသမဂ္ဂ ညီလာခံ သက်တမ်းသစ်မှာ ဦးကျော်မိုးထွန်းရဲ့ နေရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အခင်းအကျင်း (၂)ခုကို သုံးသပ်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

​ဖြစ်နိုင်ခြေ (၁) ကတော့ “လက်ရှိအခြေအနေအတိုင်း ဆက်လက်ဆိုင်းငံ့ခြင်း” ဟာ အလားအလာအရှိဆုံးဖြစ်ပါတယ်။​ကုလသမဂ္ဂ သံတမန်အရည်အချင်းစစ် ကော်မတီထဲမှာ အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ရုရှား စတဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရ ကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုဖို့ အနောက်နိုင်ငံတွေက လုံးဝလက်ခံမှာမဟုတ်သလို၊ တစ်ဖက်မှာလည်း NUG ဘက်တော်သားတွေကို တရားဝင်ထိုင်ခုံပေးဖို့ တရုတ်နဲ့ ရုရှားတို့က သဘောတူမှာမဟုတ်ပါဘူး။

​ဒါကြောင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဟာ သံတမန်ရေးအရ ထိပ်တိုက်တွေ့မှုကို ရှောင်ရှားဖို့အတွက် ပုံသေနည်းဟောင်းဖြစ်တဲ့ “ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထပ်မံဆိုင်းငံ့ဖို့ (Defer)” ပဲ ရွေးချယ်ကြပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုသာ ဖြစ်လာခဲ့ရင် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းဟာ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာနောက်ပိုင်းမှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ကုလသမဂ္ဂ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ထိုင်ခုံကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မှာ သေချာပါတယ်။

​

​ဖြစ်နိုင်ခြေ (၂) ကတော့ “ကမ္ဘောဒီးယား မော်ဒယ်ကဲ့သို့ ထိုင်ခုံပိတ်သိမ်းခြင်း” ပါ။ အလားအလာ အလွန်နည်းပါးပေမဲ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမှာပါ။

​တရုတ် သို့မဟုတ် ရုရှားက ပြင်းထန်တဲ့ သံတမန်ရေး ဖိအားတွေ ပေးလာရင်ဖြစ်စေ၊ နေပြည်တော်ဘက်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြီးအကျယ် ရှုပ်ထွေးအောင် လုပ်လာရင်ဖြစ်စေ ကော်မတီအနေနဲ့ ၁၉၉၇ ကမ္ဘောဒီးယား ဖြစ်စဉ်တုန်းကလို မည်သူ့ကိုမျှ နေရာမပေးဘဲ မြန်မာ့ထိုင်ခုံကို ခေတ္တလစ်လပ် (Seat Vacant) ထားလိုက်တဲ့ လမ်းစဉ်ကို ရွေးချယ်ကောင်း ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။ သို့သော်လည်း ဒီလိုလုပ်ခြင်းဟာ မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီတွေ ရယူဖို့ ခက်ခဲသွားစေနိုင်တာကြောင့် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအများစုက ဒီလမ်းကို ရွေးချယ်ဖို့ အလားအလာ အလွန်နည်းပါတယ်။

နောက်တစ်ချက် ကတော့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ရဲ့ လတ်တလော နိုင်ငံတကာ သံခင်းတမန်ခင်း ကစားကွက်ပါပဲ။ အာဆီယံ နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေ ပြန်လုပ်ဖို့တာဆူနေတာ၊ တရုတ် ၊ အိန္ဒိယ စတဲ့နိုင်ငံတွေကို နိုင်ငံတော်ခရီးစဉ်တွေသွားနိုင်ခဲ့တာ၊ မြန်မာအတိုက်အခံတွေ အများဆုံးခိုလှုံရာ ထိုင်းနိုင်ငံဆီ သြဂုတ်လထဲ သွားမယ့်ခရီးစဉ်တွေဟာ ကုလသမဂ္ဂ က ထိုင်ခုံတစ်ခုထက် အနီးဆုံး ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံတွေရဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှုကို ပိုပြီး ဦးစားပေးနေတယ်လို့မြင်မိပါတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံတွေ နဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာတော့ NUG ထက် နေပြည်တော်အစိုးရက သာလွန်နေတာ သိပ်ကိုရှင်းပါတယ်။ အာဆီယံ ၊ ဘင်းစတတ် ၊ရှန်ဟိုင်း ကိုအော်ပရေးရှင်း (SCO) လို အဖွဲ့ အစည်းတွေမှာ ပါဝင်းရင်းနဲ့ ကုလသမဂ္ဂဆီ တဆင့်ချင်းသွားဖို့ ပြင်ဆင်နေသလား စဉ်းစားစရာပါပဲ။ လက်တွေ့မှာ ဘာဖြစ်လာမလဲဆိုတာကတော့ စက်တင်ဘာလမှာ ဆောင်ရွက်မယ့် ကုလသမဂ္ဂ အရည်ချင်းစစ်ကော်မတီရဲ့ အဖြေကိုသာစောင့်ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါကြောင်း တင်ပြလိုက်ရပါတယ်။