MT(VOM)
(ကုန်းဘောင်ခေတ်မှ မျက်မောက်ကာလ)
သမိုင်းဟူသည် အတိတ်က အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားရုံမျှ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပုံဖော်ကာ အနာဂတ်အတွက် လမ်းပြနေသော တက်ကြွလှုပ်ရှားနေသည့် ရေစီးကြောင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ နှင်းထုများ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းနေတတ်သည့် ရုရှားတို့၏ စတက်လွင်ပြင် ကြီးများနှင့် နေရောင်ခြည် တောက်ပပူပြင်းလှသည့် အပူပိုင်းဒေသ မြန်မာ့မြေတို့သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ မိုင်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကွာဝေးလှသော်လည်း၊ နိုင်ငံရေးနှင့် သမိုင်းကံကြမ္မာ ရေစီးကြောင်းထဲတွင်မူ အပြန်အလှန် ဆက်နွှယ်ပတ်သက်မှုများ ရှိခဲ့ကြပေသည်။
ကုန်းဘောင်နေဝင်ချိန်နှင့် ရုရှားတံခါးကို ခေါက်ခြင်း
၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် နေဝင်ချိန်ကာလများဆီသို့ ကျွန်တော်တို့ မျက်စိမှိတ်ပြီး ပြန်တွေးကြည့်ကြပါစို့။ ထိုအချိန်က မြန်မာ့နန်းတွင်းသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ နယ်ချဲ့လာမည့် အန္တရာယ်ကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ရင်ထိတ်စွာ စောင့်ကြည့်နေရသော အချိန်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို တန်ပြန်နိုင်ရန်အတွက် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့သည် ဥရောပနိုင်ငံကြီးများနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ရေး ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်၊ အီတလီ တို့နှင့်သာမက၊ ဥရောပတိုက် တစ်ဖက်စွန်းရှိ အင်အားကြီး ရုရှားဇာဘုရင်၏ အင်ပါယာနှင့်ပါ မိတ်ဖွဲ့ရန် မြန်မာတို့ မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၁၈၇၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ရုရှားခရီးသွား ပီအိုင် ပက်ရှ်ကော့ဗ် (P.I. Pashkov) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ဖူးသလို၊ သီပေါမင်း ပါတော်မမူမီ ရက်ပိုင်းအလို ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ရုရှားလူမျိုး အရှေ့တိုင်းပညာရှင် အိုင်ဗင် မီနာယက်ဗ် (Ivan P. Minaev) သည် မန္တလေးမြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က ရုတ်ရုတ်သဲသဲဖြစ်နေသော မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို သူ၏မှတ်တမ်းများတွင် ရေးသားချန်ရစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ရုရှားတို့က ဝင်ရောက်ဟန့်တားပေးနိုင်မလားဟူသော မျှော်လင့်ချက် မှုန်ပြပြလေးတစ်ခု နန်းတွင်း၌ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပထဝီနိုင်ငံရေး အလှမ်းကွာဝေးလွန်းမှုကြောင့် မြန်မာတို့၏ လွတ်လပ်ရေးသည် သမိုင်း၏ လှိုင်းတံပိုးအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ရပေသည်။ [၁]
စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလနှင့် ချစ်ကြည်ရေး လက်ဆောင်များ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသွားသောအခါလစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ မျက်နှာဖုံးတတ်ထားသော အရင်းရှင် နိုင်ငံများ နှင့် ကမ္ဘာပစ္စည်းမဲ့များ စည်းလုံးကြ ဟူသော ကွန်မြူနစ် ဟူ၍ ဂိုဏ်းကြီး (၂)ဂိုဏ်း ဖြစ်ပေါ်လာ ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရလာသော မြန်မာနိုင်ငံသည် တက်ကြွေသာ ကြားနေဝါဒကို ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်လအကြာ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်ပင် မြန်မာနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ (ရုရှား) တို့သည် သံတမန်အဆက်အသွယ် တရားဝင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် မော်စကိုသို့ သွားရောက်ခဲ့သလို၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော ခရူးရှက် (Nikita Khrushchev) နှင့် ဘူဂါနင် (Nikolai Bulganin) တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤခရီးစဉ်သည် မြန်မာ-ရုရှား ဆက်ဆံရေး၏ ရွှေရောင်လွှမ်းသော စာမျက်နှာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်များက မြန်မာနိုင်ငံအတွက် “ချစ်ကြည်ရေး လက်ဆောင်များ” အဖြစ် အဆောက်အအုံကြီး သုံးခုကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှာ ယနေ့တိုင် ခန့်ညားစွာ ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်သော ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် (RIT/YTU)၊ အင်းလျားလိတ်ဟိုတယ် နှင့် တောင်ကြီးမြို့ရှိ စဝ်စံထွန်းဆေးရုံကြီး တို့ပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့ကလည်း ကျေးဇူးဆပ်သည့်အနေဖြင့် ဆိုဗီယက်သို့ ဆန်တန်ချိန်များစွာ ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်။ [၂]
ကွန်မြူနစ်ကမ္ဘာ၏ အကွဲအပြဲနှင့် မြန်မာ့မြေပေါ်မှ နိုင်ငံရေးဂယက်
၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာသောအခါ ကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်လောကကြီးတွင် “တရုတ်-ဆိုဗီယက် အကွဲအပြဲ” (Sino-Soviet Split) ဟူသည့် အတွေးအခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။ မော်စီတုန်း၏ ပေကျင်းနှင့် ခရူးရှက်၏ မော်စကိုတို့ အယူဝါဒရေးရာအရ လမ်းခွဲခဲ့ကြရာ၊ ထိုနိုင်ငံရေးမုန်တိုင်း၏ ဂယက်သည် မြန်မာ့တောတောင်များဆီသို့ပါ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကူးစက်လာခဲ့သည်။
ဤလမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တောခိုနေသော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး၊ ဆိုဗီယက်တို့ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသမား (Revisionists) ဟူ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ဗကပတို့သည် ပေကျင်းလမ်းစဉ်ကို အပြည့်အဝလိုက်ကာ တရုတ်နိုင်ငံထံမှ လက်နက်၊ ရိက္ခာနှင့် စစ်ရေးအကူအညီများ ရယူပြီး မြန်မာအစိုးရအပေါ် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲကို အရှိန်အဟုန်မြှင့်ခဲ့ကြသည်။
သမိုင်း၏ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော၊ သို့မဟုတ် ခါးသီးသော ရယ်စရာတစ်ခုမှာ ဤအကွဲအပြဲ၏ အကျိုးဆက်ပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ ကွန်မြူနစ်သူပုန်များကို ဆိုဗီယက်တို့က ထောက်ခံအားပေးခြင်း မပြုတော့သည့်အတွက်၊ ရန်ကုန်ရှိ ဖဆပလ (နောင်တွင် မဆလ) အစိုးရနှင့် မော်စကိုတို့၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ဆက်ဆံရေးမှာ ခလုတ်ကန်သင်းမရှိဘဲ ပိုမိုချောမွေ့သွားခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်မီး တောက်လောင်နေချိန်တွင် တရုတ်က သူပုန်များကိုကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော်လည်း၊ ဆိုဗီယက်ကမူ မြန်မာအစိုးရနှင့် သံတမန်ရေးအရ ဆက်လက်ပြေလည်နေခဲ့ခြင်းသည် စစ်အေးကာလ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ပုံဖော်ရာတွင် အလွန်အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ [၃]
ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်မှသည် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများကြားက ရုန်းကန်မှု (၁၉၆၂ – ၂၀၁၀)
၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ခေတ်တွင် ဦးနေဝင်းသည် တံခါးပိတ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ဆိုဗီယက်နှင့် ဆက်ဆံရေးကိုမူ ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးအခင်းအပြီး တပ်မတော်အစိုးရ တက်လာချိန်တွင်မူ အနောက်နိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးနှင့် လက်နက် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ (Sanctions) ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်သို့ မဖြစ်မနေ မျက်နှာမူလာရသည်။
ဤကာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံအပြင် ရုရှားသည်လည်း မြန်မာ၏ အဓိက လက်နက်ထောက်ပံ့သူနှင့်သံတမန်ရေးအရ အကာအကွယ်ပေးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ အကြီးအကျယ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး၊ ရုရှားနိုင်ငံထုတ် MiG-29 တိုက်လေယာဉ်များ၊ ရဟတ်ယာဉ်များကို မြန်မာ့တပ်မတော်က ဝယ်ယူအားဖြည့်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာစစ်ဘက်အရာရှိ ထောင်ပေါင်းများစွာကို မော်စကိုရှိ နာမည်ကျော် နည်းပညာတက္ကသိုလ်များသို့ စေလွှတ်ကာ ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အနာဂတ် ရုရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးအတွက် ခိုင်မာသော အုတ်မြစ်ကို ချလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်တော့သည်။ [၄]
ယနေ့ခေတ် မြန်မာ-ရုရှား ဆက်ဆံရေး (၂၀၂၁ မှ ယနေ့အထိ)
၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မူ မြန်မာနှင့် ရုရှား ဆက်ဆံရေးသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် အမြင့်မားဆုံးနှင့် အနီးကပ်ဆုံး အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာစာမျက်နှာတွင် အထီးကျန်ဆန်လာသော မြန်မာအစိုးရအတွက် ရုရှားသည် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ဗီတိုအာဏာဖြင့် ကာကွယ်ပေးသည့် မိတ်ဆွေကြီး ဖြစ်လာသည်။ ရုရှားနိုင်ငံသည်လည်း ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် အနောက်အုပ်စုနှင့် အဆင်မပြေဖြစ်နေချိန်တွင် အာရှဒေသ၌ ယုံကြည်ရသော မဟာမိတ်တစ်ဦးကို လိုအပ်နေပေသည်။
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ရုရှားနိုင်ငံသို့ အကြိမ်ကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဗလာဒီမာ ပူတင်နှင့် တွေ့ဆုံကာ စီးပွားရေး၊ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာများသာမက Rosatom ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် နျူကလီးယားစွမ်းအင် အသုံးပြုရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာများကိုပါ ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ [၅] မကြာသေးမီက ရန်ကုန်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံ နိုဗိုဆီဘစ် (Novosibirsk) မြို့များကြား တိုက်ရိုက်လေကြောင်းခရီးစဉ်များပင် စတင်ပြေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးတွင် ထာဝရမိတ်ဆွေ၊ ထာဝရရန်သူ ဟူ၍ မရှိ၊ ထာဝရ အကျိုးစီးပွားသာ ရှိသည်ဟူသော နိုင်စကားတစ်ခု ရှိပါသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နေဝင်ချိန်က ရုရှားဇာဘုရင်ထံ အကူအညီတောင်းခံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အခြေအနေမှသည်၊ ယနေ့ ကမ္ဘာ့ပထဝီနိုင်ငံရေး မုန်တိုင်းများကြားတွင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ဖက်တွယ်ထားရသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်နိုင်ငံများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပေပြီ။ ဗော်လ်ဂါမြစ်ဝှမ်းမှ နှင်းပွင့်များနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမှ အပူလှိုင်းတို့သည် သမိုင်းဇာတ်ခုံပေါ်တွင် မည်သို့ပင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေစေကာမူ၊ ခေတ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံရေး ရေစီးကြောင်းများကတော့ ၎င်းတို့နှစ်ဦးကို ဆုံမှတ်တစ်ခု၌ အကြိမ်ကြိမ် ပေါင်းဆုံစေခဲ့ပါသည်။
MT(VOM)
Ref
[၁] သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)၊ နယ်လှည့်ရာဇဝင် (တတိယတွဲ)၊ မန္တလေးနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး သမိုင်းမှတ်တမ်းများ။
[၂] တင်မောင်သန်း (ဦး)၊ ခေတ်သစ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း (၁၉၄၈-၁၉၆၂)၊ စစ်အေးခေတ် ကြားနေရေးဝါဒနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး။
[၃] Smith, Martin (1991). Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity. Zed Books. (မြန်မာပြည်တွင်းစစ်အပေါ် တရုတ်-ဆိုဗီယက် အကွဲအပြဲ၏ သက်ရောက်မှုများ)။
[၄] Maung Aung Myoe (2009). Building the Tatmadaw: Myanmar Armed Forces Since 1948. Institute of Southeast Asian Studies (ISEAS).
[၅] နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာများ (ကြေးမုံ၊ မြန်မာ့အလင်း) ၏ မြန်မာ-ရုရှား နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ သတင်းမှတ်တမ်းများ (၂၀၂၂-၂၀၂၃)။
