MT(VOM)
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး (Geopolitics) ကစားကွက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် တစ်နေ့တခြား ကြီးမားကျယ်ပြန့်လာနေသည်။ ဤအပြောင်းအလဲများ၏ အဓိကမောင်းနှင်အားမှာ “ခါးပတ်တစ်ကွင်း၊ လမ်းတစ်စင်း” (Belt and Road Initiative – BRI) သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်းပင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဤမဟာဗျူဟာစီမံကိန်းသည် ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များကို ပြန်လည်ပုံဖော်နေသကဲ့သို့ တရုတ်၏ “မလက္ကာအကြပ်အတည်း” ကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ ထွက်ပေါက်ရရှိရန် ကြိုးပမ်းမှုများတွင် အိမ်နီးချင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။
သမိုင်းဝင် ပိုးလမ်းမဟောင်းမှ ခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမဆီသို့ (BRI)
ဘီစီ ၁၃၀ ခန့်၊ တရုတ်နိုင်ငံ ဟန်မင်းဆက် (Han Dynasty) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပိုးလမ်းမဟောင်း (Old Silk Road) သည် တရုတ်မှစတင်ကာ အလယ်ပိုင်းအာရှ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်အထိ ဆက်သွယ်ထားသော သမိုင်းဝင် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကြီးဖြစ်သည်။ ပိုးထည်များကို အဓိကတင်ပို့ရာမှ အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကုန်သွယ်ရေးသာမက ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာတရားနှင့် နည်းပညာများ ဖလှယ်ရာ လမ်းကြောင်းကြီးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ [1]
နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက်၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် (Xi Jinping) က ဤသမိုင်းဝင်လမ်းကြောင်းကြီးကို အသက်ပြန်သွင်းရန် “ခါးပတ်တစ်ကွင်း၊ လမ်းတစ်စင်း” (Belt and Road Initiative) ကို စတင်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမတွင် ကုန်းလမ်း (Silk Road Economic Belt) နှင့် ရေလမ်း (21st Century Maritime Silk Road) ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါဝင်ပြီး၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို အခြေခံအဆောက်အအုံများတည်ဆောက်ကာ ချိတ်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော ရာစုနှစ်၏ အကြီးမားဆုံး စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ [2]
မလက္ကာရေလက်ကြား အကြပ်အတည်း (The Malacca Dilemma)
တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စက်မှုနိုင်ငံကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်နှင့်အမျှ စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်မှာ အဆမတန် မြင့်မားလာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ အသုံးပြုနေသော ရေနံတင်သွင်းမှု၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကမှလာပြီး မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့ကြားရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော “မလက္ကာရေလက်ကြား” ကို မဖြစ်မနေ ဖြတ်သန်းရသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က တရုတ်သမ္မတ ဟူကျင်တောင် (Hu Jintao) က “မလက္ကာအကြပ်အတည်း” (Malacca Dilemma) ဟူသော စကားရပ်ကို စတင်သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ အကယ်၍ စစ်ရေးပဋိပက္ခ တစ်ခုခုဖြစ်ပွားလာပါက (ဥပမာ – ထိုင်ဝမ်အရေး သို့မဟုတ် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အရေး) အမေရိကန်ရေတပ်နှင့် မဟာမိတ်များက မလက္ကာရေလက်ကြားကို လွယ်ကူစွာ ပိတ်ဆို့လိုက်နိုင်ပြီး၊ ထိုသို့ပိတ်ဆို့ခံရပါက တရုတ်နိုင်ငံ၏ စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုပြတ်တောက်ကာ စီးပွားရေးတစ်ခုလုံး ရပ်တန့်သွားမည့် အန္တရာယ်ကြီးမားစွာ ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအကြပ်အတည်းမှ ရုန်းထွက်နိုင်ရေးသည် တရုတ်အတွက် အသက်တမျှ အရေးကြီးသော အမျိုးသားလုံခြုံရေး မဟာဗျူဟာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [3]
တရုတ်အတွက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထွက်ပေါက် မဟာဗျူဟာ
မလက္ကာအကြပ်အတည်းကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် တရုတ်နိုင်ငံသည် ရွေးချယ်စရာလမ်းကြောင်းသစ်များကို ရှာဖွေခဲ့ရာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိမည့် ထွက်ပေါက်များမှာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
အဓိက ထွက်ပေါက် နှစ်ခု အနက် ပထမ တစ်ခုမှာပါကစ္စတန်လမ်းကြောင်း (CPEC) ဖြစ်ပြီး တရုတ်-ပါကစ္စတန် စီးပွားရေးစင်္ကြံမှတစ်ဆင့် ဂွါဒါရေနက်ဆိပ်ကမ်း (Gwadar Port) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယထွက်ပေါက် မှာ မြန်မာလမ်းကြောင်း (CMEC) ဖြစ်ပြီး တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံမှတစ်ဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ [4]
ပါကစ္စတန်လမ်းကြောင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ရှင်းကျန်းဒေသသို့သာ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး တောင်တန်းထူထပ်ကာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စရိတ်ကြီးမားသည်။ မြန်မာလမ်းကြောင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စက်မှုထွန်းကားသော တောင်ပိုင်း ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေပြီး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ပိုမိုသက်သာကာ ပထဝီဝင်အရ အလွန်အချက်အချာကျသောကြောင့် တရုတ်အတွက် မြန်မာသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထွက်ပေါက် ဖြစ်လာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုများ
တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို အပြုသဘောဆောင်သော အခွင့်အလမ်းများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများဟူ၍ ရှုထောင့်နှစ်မျိုးဖြင့် သုံးသပ်နိုင်သည်။
စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု (အခွင့်အလမ်းများ)
တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC) သည် ယူတတ်လျှင် ရမည့် အခွင့်အလမ်းဖြစ်သည်။ယူနန်ပြည်နယ် ကူမင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်နှင့် ကျောက်ဖြူသို့ “Y” ပုံသဏ္ဍာန် ဖောက်လုပ်မည့် ရထားလမ်းနှင့် ကားလမ်းစီမံကိန်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်။
ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်းနှင့် ပိုက်လိုင်းများ ကိုလည်း အခွင့်အလမ်းတစ်ခုဟုယူဆနိုင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်လည်ပတ်ခဲ့သော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများမှ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖြတ်သန်းခ (Transit Fees) နှင့် အခြားအခွန်အခများ ရရှိလျက်ရှိသည်။ ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်း အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ပေါ်လာပါက ဒေသတွင်း အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ [5]
နိုင်ငံရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေး စိန်ခေါ်မှုများ
(အန္တရာယ်များ)
ကြွေးမြီထောင်ချောက် အန္တရာယ် (Debt Trap Diplomacy) သည် တရုတ်နှင့် ပတ်သက်သမျှ နိုင်ငံတိုင်း ကြုံတွေ့ နေရသော စိန်ခေါ်မှုဖြစ်သည်။ကြီးမားလှသော အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်းများအတွက် တရုတ်ထံမှ ချေးငွေများ အဆမတန်ရယူရပါက သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ဟမ်ဘန်တိုတာဆိပ်ကမ်း (Hambantota Port) ကဲ့သို့ ချေးငွေမဆပ်နိုင်သည့်အခါ စီမံကိန်းကို နှစ်ရှည်ငှားရမ်းလိုက်ရမည့် အချုပ်အခြာအာဏာထိပါးမှု အန္တရာယ်ရှိသည်။ မြန်မာဘက်မှ ဤအချက်ကို ကာကွယ်ရန် ကျောက်ဖြူစီမံကိန်း အချိုးအစားကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။
သယံဇာတ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရမှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု သည်လည်း ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။တရုတ်၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအများစုသည် သယံဇာတထုတ်ယူရေးကို အခြေခံလေ့ရှိပြီး မြစ်ဆုံဆည်ကဲ့သို့သော စီမံကိန်းများ၊ တရုတ်မြေရှားသတ္တု တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဒေသခံများ၏ လူမှုဘဝ ထိခိုက်နစ်နာမှုများကို မြန်မာပြည်သူများက ကြီးစွာစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။
ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုနှင့် နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး မှာ လည်း စိန်ခေါ်မှု ထက်ပိုသော အန္တရာယ် ဟုပင်ပြောနိုင်သည်။ တရုတ်သည် ၎င်း၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ကာကွယ်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) အပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အသုံးပြုကာ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုများရှိနေသည်။ တရုတ်၏ မဟာဗျူဟာအကျိုးစီးပွားများ (အထူးသဖြင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုက်လိုင်းလုံခြုံရေး) ကြောင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတွင် တရုတ်၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လွန်စွာအကဲဆတ်လျက်ရှိသည်။ [6]
တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်ပိုးလမ်းမ (BRI) စီမံကိန်းသည် ကမ္ဘာ့ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်ပြီး၊ မလက္ကာအကြပ်အတည်းကို ကျော်လွှားရန် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထွက်ပေါက်ကို ရှာဖွေရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှောင်လွှဲ၍မရသော ပထဝီနိုင်ငံရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ဤပထဝီနိုင်ငံရေးအားပြိုင်မှုများကြားတွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကို ငြင်းပယ်၍မရနိုင်သကဲ့သို့၊ မိမိနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မထိခိုက်စေရေးတို့အတွက် အလွန်သတိထားကာ သံတမန်ရေးရာနှင့် စီးပွားရေးအရ ပါးနပ်စွာ ချိန်ခွင်လျှာညှိ ချဉ်းကပ်ရန် လိုအပ်လှပေသည်။
MT(VOM)
Ref
[1] Frankopan, P. (2015). The Silk Roads: A New History of the World. Bloomsbury Publishing. (သမိုင်းဝင် ပိုးလမ်းမဟောင်း၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အခန်းကဏ္ဍများ)
[2] Cai, P. (2017). Understanding China’s Belt and Road Initiative. Lowy Institute. (တရုတ်နိုင်ငံ၏ BRI စီမံကိန်း မဟာဗျူဟာ ရည်ရွယ်ချက်များ)
[3] Storey, I. (2006). China’s “Malacca Dilemma”. China Brief, The Jamestown Foundation, 6(
. (မလက္ကာအကြပ်အတည်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စွမ်းအင်လုံခြုံရေး စိုးရိမ်မှုများ)
. (မလက္ကာအကြပ်အတည်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စွမ်းအင်လုံခြုံရေး စိုးရိမ်မှုများ)[4] Lanteigne, M. (2019). Chinese Foreign Policy: An Introduction. Routledge. (အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ထွက်ပေါက်အတွက် တရုတ်၏ နိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီ ပြောင်းလဲမှုများ)
[5] Yhome, K. (2019). The China-Myanmar Economic Corridor: Geopolitics vs. Geoeconomics. Observer Research Foundation (ORF). (တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံနှင့် ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်း အရေးပါမှု)
[6] International Crisis Group. (2020). Commerce and Conflict: Navigating Myanmar’s China Relationship. Asia Report N°305. (မြန်မာ့ပြည်တွင်းရေးပဋိပက္ခများနှင့် တရုတ်၏ စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွား ချိတ်ဆက်မှုများ)
